Frederiksoord

Gisteren waren mevrouw Frits en ik in Frederiksoord. We bezochten het Museum De Proefkolonie, een van de Kolonieën van Weldadigheid. Het was een initiatief van generaal Johannes van den Bosch. Hij zag de groeiende armoede in ons land en wilde dat een halt toeroepen.

Om de armoede om te zetten in zelfvoorzienendheid, besloot Van den Bosch tot de kolonieën in Groningen en Drenthe. Het idee was om mensen zonder geld, inkomen en een vangnet naar onontgonnen gebied te sturen. Daar kregen ze kost en inwoning, en moesten ze het land bewerken. Op deze manier werden twee vliegen in één klap geslagen: de mensen hadden werk en inkomen, en het land werd in cultuur gebracht.

De theorie zat goed in elkaar. De waarheid bleek echter weerbarstig. Daarover hebben mevrouw Frits en ik gelezen in onder meer Het Pauperparadijs van Suzanna Jansen. Haar boek over haar voorouders richt zich vooral op de kolonie in Veenhuizen.

Het verhaal van Jansen verschilt niet veel van wat Wil Schackmann schrijft in zijn Kolonie-reeks. Een aangrijpend boek, dat ik anderhalf jaar geleden tijdens onze vakantie in Luxemburg las.

Nu hebben we gezien waar deze verhalen zich afspelen. We hebben een indruk hoe het was. Met de ogen van nu misschien wat merkwaardig, maar in de 19e eeuw toch een vooruitstrevend plan.

Tweede Kerstdag

De kerstdiners zijn bijna klaar. Nog even doorzetten en dan zijn de verplichte maaltijden weer voorbij. Om de stress wat te drukken, kun je natuurlijk een goed boek lezen.

Sommige mensen lezen de laatste tien dagen van december het boek De Avonden van Gerard Reve. Het gaat over Frits van Egters, die in 1946 terugkijkt op het voorgaande jaar.

Je kunt ook de Top2000 luisteren, dit jaar toe aan de 27e editie. Of luisteren naar Christmas In The Heart, het enige kerstalbum van Bob Dylan. Het debuutalbum van Queen aanzetten, vanwege Jesus. Of maar weer The Pogues van stal halen, met de tranentrekker Fairytale of New York.

Er zijn talloze manieren om deze dagen met muziek en literatuur door te brengen. Ik duik de boeken weer in. Met mijn eigen Top2000-liedjes, die 'de lijst der lijsten' niet hebben gehaald.

Het Mysterie

Vandaag is het Kerstavond. In de donkere avond worden in verschillende kerken al stilgestaan bij de geboorte van Jezus. Daarmee komt ook een einde aan de Adventsperiode.

De afgelopen weken heb ik het boek Het Mysterie van Jostein Gaarder gelezen. Dit is het verhaal van Joachim, die een bijzondere adventskalender heeft. In deze adventskalender wordt het verhaal verteld van Elisabet Hansen, die vanuit Noorwegen naar Bethlehem gaat - en tegelijk ook terug in de tijd gaat, zodat ze rond het jaar 0 bij de kribbe komt.

Vandaag is het ook de dag om naar Queen te luisteren. Op het debuutalbum van de band staat het lied Jesus: Born was a leader of man. Mooi liedje, als je van stevige rock houdt. Ook als je niet van rock houdt, is het een degelijk lied. Past goed in een alternatieve kerstviering.

Maar dat misschien voor een ander moment.

Advent

De adventsperiode is volop gaande. De vier zondagen voorafgaand aan Kerst staan in het teken van advent. Het is een Latijns woord, dat 'komst' of 'verwachting' betekent. We verwachten de komst van het Kerstkind.

Afgelopen zondag stond Jesaja 35:1-10 centraal. Ik moest bij het lezen van deze tekst denken aan het lied De steppe zal bloeien van Huub Oosterhuis. Lenny Kuhr heeft dit mooi uitgevoerd voor KRO-NRCV.

Een lied waar ik vaak naar luister. In de adventstijd een mooi lied om naar te luisteren. En misschien ook om mee te zingen.

De proefkolonie

In het Dagblad van het Noorden staat vandaag een advertentie voor De Proefkolonie. Het is een museum in Frederiksoord. In het museum staat de Kolonie van Weldadigheid centraal. Deze Koloniën waren een experiment van generaal en staatsman Johannes van den Bosch, om de armoede te bestrijden. Een vorm van volksverheffing, zou je kunnen zeggen.

De advertentie was me misschien niet opgevallen, als we onlangs met de Literatuurkring het boek Het Pauperparadijs hadden gelezen. Auteur Suzanna Jansen gaat op zoek naar haar familie, die generaties lang in de koloniën in Veenhuizen zaten opgesloten.

Het was een nobel en ideëel plan van de generaal. Geef armoedzaaiers een doel in hun leven, zodat ze hun leven weer op de rit kunnen krijgen. Dat kan door ze op een plek te zetten waar grond verzet moet worden. Op deze manier sla je twee vliegen in één klap: arme mensen verdienen weer hun eigen geld en krijgen een reden van bestaan, en het onontgonnen gebied wordt bewoonbaar gemaakt.

Helaas ging het ergens in dit plan verkeerd. Veenhuizen werd geen herstel-plek, maar een afvoerputje van de maatschappij. Een gevangenis voor sloebers. En die naam zijn de Koloniën van Weldadigheid nooit meer te boven gekomen.

Nu is die Weldadigheid een museum. Waar je kaartjes voor koopt.

Mysterie

December is begonnen. Sinterklaas is het land uit. Het dorpje Grou bereidt zich langzamerhand voor op Sint Piter. De rest van de wereld pakt pakjes in voor de Kerstman.

Ik lees een boek. Het Mysterie, van Jostein Gaarder. De Noorse schrijver is in staat om filosofie en religie op een eenvoudige manier onder woorden te brengen. Dat deed Gaarder met onder meer De Wereld Van Sofie. Maar het boek Het Mysterie mag er ook zijn.

Elk jaar in december lees ik over Joachim en zijn ouders, die het mysterie rond Elisabeth Hansen oplossen. Elk jaar verrassen me de details weer, die me niet eerder zijn opgevallen. Terwijl ik het al zeker tien jaar lees.