14 november 2026

Jan Pijnenburg (70) overleden

Drummer Jan Pijnenburg (70) overleden is donderdag onverwacht overleden. De muzikant is 70 jaar geworden. Pijnenburg was donderdag nog actief geweest en had volgens Dagblad van het Noorden 's ochtends enkele winkels bezocht. Thuis ging hij op de bank liggen voor een middagdutje, maar werd hij niet meer wakker.
Pijnenburg is bekend als drummer van Doe Maar. Hoewel hij de drummer is in de bekende line-up van de band, heeft hij de minste bijdragen geleverd aan studio-albums. Op weg naar zijn tweede optreden met Doe Maar kreeg hij een ernstig auto-ongeluk; het was de vraag of Pijnenburg überhaupt weer zou kunnen lopen. Zijn voorganger René van Collum, die uit de band was gezet wegens een heroïne-verslaving, bleef voorlopig toch op de drumkruk zitten.
Op de elpee 4US is Pijnenburg niet te horen, omdat hij nog revalideerde. Ook bij de reünie-plaat Klaar is hij nauwelijks te horen, omdat hij ziek werd. Alleen bij reünies zat Pijnenburg live achter de trommels.
Kort na de reünie in 2000 emigreerde Pijnenburg met zijn vrouw journalist Angeline van den Berg, naar Andalusië. Van den Berg schreef over hun nieuwe bestaan het boek Berichten uit de Sierra. Een openhartig boek, waarin Van den Berg onder meer schrijft over de manische depressie van Pijnenburg.
Lees dat boek!
Pijnenburg is de derde Doe Maar-muzikant die is overleden, na eerder de andere drummer Carel Copier en zingende bassist Henny Vrienten.

12 november 2026

Fred Eaglesmith

Hoe werd ik de ochtend erna wakker? In ieder geval in een ander bed dan gebruikelijk. Dat kwam omdat ik de avond ervoor naar een concert van Fred Eaglesmith was geweest.
De Canadees trad 11 november 2011, 11-11-'11, op in de Amstelkerk in Amsterdam. Voordat we naar het optreden gingen, at ik met Chris een hapje in het centrum. We waren in een shoarmatent, waar die avond ook kinderen met hun lampion binnen kwamen. Ze zongen een liedje en kregen een snoepje van onder de toonbank.
Zowel de kinderen als de uitbater hadden duidelijk geen Nederlandse achtergrond. Het leidde bij Chris tot de uitspraak dat de integratie wel aardig was gelukt.
Dat is wat ik herinner van de elfde van de elfde. Met dank aan een Canadees met Friese roots.

10 november 2026

Meteen, nu onmiddellijk

Het was misschien de meest opmerkelijke persconferentie uit de Oost-Duitse geschiedenis. Günter Schabowski, een hoge functionaris binnen de DDR, mocht namens de regerende SED-partij meedelen dat het de inwoners van Oost-Duitsland was toegestaan om vrij te reizen naar het Westen.
Een terechte vraag van een journalist was wanneer dit vrije reizen zou ingaan. Die informatie had Schabowski nog niet meegekregen, dus antwoordde hij naar eer en geweten: "Meteen, nu onmiddellijk." Gelijk trokken de Oost-Berlijners naar de gehate Muur om die af te breken.
In die jaren woonde Cees Nooteboom in Berlijn. Hij schreef reisverhalen over zijn Berlijnse jaren, en bundelde die in het boek Berlijnse Notities. Een onderhoudend boek, waarin de snelle omwenteling niet werd verwacht.
Zo'n herdenking als deze is een goed moment om weer te struinen in de aantekeningen van Nooteboom.

02 november 2026

Time Out Of Mind

Vorige week waren mevrouw Frits en ik bij het concert van Bob Dylan in Bremen. De Amerikaan is in Europa voor zijn Lights of Autumn Tour, de opvolger van zijn jarenlange Rough And Rowdy Ways-tournee.
Dylan speelde drie nummers van zijn album Time Out Of Mind: Love Sick, Tryin' To Get To Heaven en Million Miles. Een goede reden om het album weer eens op de platenspeler te leggen. Maar vooral ook om Fragments te draaien.
Fragments is aflevering 17 uit The Bootleg Series. Op deze box wordt de periode 1996-1997 behandelt. De tijd dat Dylan Time Out Of Mind (TOOM) opnam, onder begeleiding van Daniel Lanois. Fragments laat horen hoe TOOM óók gehoord kan worden. Net even wat anders dan met het laagje Lanois.
Ik geniet er wel van, op deze avond met herfstlichten.

28 oktober 2026

De Leesclub: Ype Driessen - Vanilla

Welke boeken lees je rondom het thema 'De duivel als motief'? Het verplichte boek voor de leeslijst van mijn opleiding Docent Nederlands is het middeleeuwse Mariken. Het zogenoemde sateliettekst werd Vanilla van Ype Driessen.
Ik had gedacht dat dit boek vooral uit foto's zou bestaan. Driessen is namelijk foto-columnist in onder meer Het Parool. Maar Vanilla is een heus leesboek geworden. Omdat het als fysiek boek lastig te krijgen is, las ik het boek digitaal.
Het is dat ik Vanilla moest lezen voor de lijst, maar anders had ik het graag achterwege gelaten. Natuurlijk, het Faustmotief was duidelijk aanwezig in dit boek. Hoofdpersoon Jip ruilt zijn ziel voor een niet-gebroken hart na een relatie van zeven jaar.
In dit geval moet Jip twaalf dates houden met mannen, om zijn relatie te doen vergeten. Twaalf, het aantal stammen van Israël en het aantal discipelen van Jezus. Hoofdpersoon Jip verruilt zijn ziel aan Mefi, de verkorting van een heus personage, maar ook de verkorting van Mephistopheles.
Het boek Vanilla gaat vooral over hoe je homo-erotiek uitvoert. Een smerig boek, omdat de seks behoorlijk aanwezig is. Nou ja, blij dat dit boek niet in de boekenkast is beland.

19 oktober 2026

De Leesclub: J. Bernlef – Hersenschimmen

Het boek Hersenschimmen van J. Bernlef is geschreven vanuit het perspectief van een man die dementeert. Een bijzonder boek, waarin heden en verleden door elkaar heen gaan lopen. Feit en fictie wisselen elkaar steeds meer af. En ook het gebrek aan geheugen wordt groter en groter.
Juist dat laatste vind ik herkenbaar. Niet één-op-één, maar wel het realiseren dat je dingen kwijt bent. Dat je geheugen steken laat vallen. Sinds het corona-virus ook mijn voordeur niet was gepasseerd, is mijn geheugen soms net een zeef. Ook een cva helpt het herstel van (post-)covid niet.
Daarom vond ik Hersenschimmen zo herkenbaar. Blij dat ik het gelezen heb. Dat ik het moest lezen voor school. Je ontdekt zo nog eens wat.

08 oktober 2026

De oranje plaag

In het Europees Parlement is een standbeeld onthuld van de Amerikaanse president Donald Trump. De Oranje Plaag heet het standbeeld, dat een naakte Trump toont. De Deense kunstenaar Jens Galschiøt beschouwt Trump als een groot gevaar voor de internationale rechtsorde.
De kunstenaar heeft zich voor dit beeld laten inspireren door het sprookje De nieuwe kleren van de keizer. Dat verhaal gaat over een verwaande leider die denkt dat hij in de allermooiste kleding loopt, maar in werkelijkheid naakt is. Zijn onderdanen durven er uit angst voor de keizer niets over te zeggen.
Maar misschien is Galschiøt ook wel thuis in het werk van Bob Dylan. De zanger schreef in 1965 het nummer It’s Alright, Ma (I’m Only Bleeding) met daarin de zin:

Goodness hides behind its gates
But even the president of the United States
Sometimes must have to stand naked

Misschien had Dylan ook wel de keizers nieuwe kleren in gedachten, toen hij deze zin op papier zette. Dylan kent zijn klassiekers, ook als het gaat om sprookjes. Nu is het genoemde sprookje van de hand van Hans Christian Andersen, maar zijn sprookjes niet internationaal eigendom?
De president van de VS heeft nog niet gereageerd op het nieuws.

07 oktober 2026

Irene Butter

Vorige week is Holocaust-overlevende Irene Butter overleden. Ze is 95 jaar geworden. In de verhalen die ik over haar lees, gaat het ook over Anne Frank.
Anne en Irene waren beide Duitse vluchtelingen. Ze kwamen beiden in de Amsterdamse Rivierenbuurt terecht. En ze zijn beiden in het concentratiekamp Bergen-Belsen terecht gekomen. Daar hebben ze elkaar weer ontmoet.
Omdat de familie Rasenberg, zoals Irene's meisjesnaam luidde, uiteindelijk Ecuadoraanse paspoorten kreeg, werd het gezin in het kamp min of meer goed (dat wil zeggen: minder slecht dan andere gevangenen) behandeld. Deze Joden moesten immers geruild worden tegen Duitsers in den vreemde.
In Bergen-Belsen kwamen de meisjes elkaar weer tegen, samen met een vriendin in het kamp die in Amsterdam goed bevriend was met Frank. Ze ontmoetten elkaar bij een hek dat verschillende delen van het kamp van elkaar scheidde; Frank zat in een ander deel.
Anne Frank zag er bij de nachtelijke ontmoeting in januari 1945 mager en bleek uit en droeg alleen een deken. Ze vroeg om kleding. Butter en haar vriendin zochten wat kleding en gooiden die een dag later op dezelfde plek over het hek. Iemand anders bleek dat pakketje te hebben meegenomen. Een pakket kleding dat de vriendin later over het hek gooide, kwam wel bij Anne Frank terecht.
Dit verhaal klopt, Anne's andere vriendin Hanneli Goslar heeft dit verhaal vaak verteld. Hanneli is die andere vriendin, dat ook in 'Belsen' was gevangen.
Nu ben ik redelijk thuis in "Anne Frank". Het verhaal van het bundeltje eten en kleren ken ik. Maar de naam van Irene Butter ben ik nooit tegen gekomen. In geen enkele biografie of memoire, en reken maar: die herinneringen zijn er talloos.
Toch maar even ChatGPT als hulplijn inschakelen. Dit programma, dat ik als een zoekmachine gebruik, geeft aan dat de naam van Irene Butter verschillend kan zijn: "Als je de boeken zelf hebt, zou ik dus in het register zoeken op:
Hasenberg
Irene Hasenberg
eventueel Butter
Irene Butter."
Die geeft aan dat in de biografieën geen explicitie vermelding naar pagina's staat, waarin Irene wordt opgevoerd. Dat klopt ook wel. In de personenindex van de levensbeschrijvingen van Melissa Müller (Anne Frank, The Biography uit 2013 en de Nederlandse vertaling Anne Frank. De Biografie uit 1998) komen Irene's namen niet voor. Evenmin kom ik haar naam tegen in Pluk rozen op aarde en vergeet mij niet. Anne Frank 1929 - 1945 (1998) en Het verborgen leven van Otto Frank. De biografie (2002), beiden door Carol Anne Lee geschreven.
Wel zou haar naam te vinden zijn in het boek Na het Achterhuis van Bas von Benda-Beckmann. Maar helaas, als ik die pagina's opzoek, vind ik Irene niet. De enige wel te verifiëren bron die ChatGPT noemt, is die van de Anne Frank Stichting. En inderdaad komt hier het 'hek-verhaal' van Irene Hasenberg aan de orde.
Enfin. Is het erg dat Irene Butter niet wordt genoemd in de bekende biografieën? Ja, want zij heeft ook haar informatie over Anne Frank gegeven. Het hiaat, de lancune wordt bij deze deels opgeheven. En ik buig mijn hoofd voor Irene Butter.

05 oktober 2026

De pest

Vorige week is een Russische vrouw overleden aan de longpest. Volgens Nu.nl gaat het om de eerste besmetting met de pestbacterie in tien jaar. De vrouw werkte op een antiepestinstituut - en dan niet een organisatie dat zich bezighoudt met pestgedrag onder mensen, maar met de dodelijke bacterie.
Onbewust moet ik denken aan Albert Camus. Hij schreef in 1947 het boek De Pest (La Peste), over een epidemie in de Algerijnse stad Oran. Dit boek beleefde tijdens de corona-pandemie een opleving, omdat het overeenkomsten had met dat onduidelijke virus. Anders dan bij corona, werd bij De Pest al binnen een jaar een vaccin gevonden tegen de pest.
Zouden de Russen dit boek van Camus kennen? Schiet literatuurminnend Rusland nu naar de boekhandel, om een editie van De Pest aan te schaffen? Ik heb geen idee, zo goed ken ik de literaire elite van dit land niet zo goed. Maar ik gun het de Russen wel. Om zich onder te dompelen in een boek. Even wat afleiding, in een toch al bizar land.
En in de hoop dat er verbetering mogelijk is. Ook voor pestlijders.

03 oktober 2026

Lintje voor Bert Wiersema

Schrijver Bert Wiersema ontving deze week een lintje uit handen van burgemeester Fred Veenstra. Hij kreeg de versierselen vanwege zijn honderdste boek, een nieuw deel in de serie Logboek Lammers.
Ik heb wel wat met Bert Wiersema en zijn Logboek Lammers. Op de middelbare school was hij een van de docenten. Voor een zomervakantie schreef hij een schrijfwedstrijd uit. De winnaar maakte kans op deel 5 uit de Lammers-reeks.
Ik had een verhaal in geleverd voor de schoolkrant. En warempel: de eerste prijs was voor mij. Ik kreeg een gesigneerd exemplaar van De Koning Van Boedapest. Nog altijd heeft dit boek een mooi plekje in mijn boekenkast.
Of mijn verhaal ooit heeft gediend ter inspiratie voor Wiersema, weet ik niet. Ik hoop het wel. Eerst maar eens kijken of ik mijn eigen verhaal nog ergens kan opduiken...

02 oktober 2026

Truckshow

Onlangs reden mevrouw Frits en ik langs een bord dat de Truckshow Stroobos aankondigde. Deze show is inmiddels al achter de rug, maar de locatie houdt me nog wel wat bezig.
Bij een truckshow moet je niet denken aan optredens van Hans Kazan en Hans Klok. Het gaat in dit geval om de vrachtwagens. Dat is niet waarom ik aan Stroobos blijf denken.
Het komt door een column van Martin Bril. Even zoeken waar ik het verhaal heb gelezen, en warempel: gevonden! De column staat in zijn verhalenbundeltje Niets bewoog in Langelille, dat in 2012 verscheen bij het tijdschrift Noorderbreedte.
Bril schreef er verhalen voor, over 'witte plekken'. Het zijn de plekken waar in Noorderbreedte niet is geschreven. Dat was voor Martin Bril de ideale omstandigheid om er wél over te schrijven. En niet zomaar iets, maar om zijn eigen verhaal te publiceren.
Stroobos komt in het boek voor samen met Hoendiep. "[Stroobos] is een dorp dat voorkomt in de folklore van mijn familie," schrijft Bril. "Een broer van mijn vader had er ooit een meisje. Zelf heb ik, ooh genadig toeval, ook ooit kennis gehad aan een meisje uit Stroobos. Ze heette Jane, helemaal geen naam voor een meisje uit Stroobos, maar ze sprak zowel Fries ans plat Gronings, heel toepasselijk voor een dorp op de grens van twee provincies."
Bril schreef over dit dorp zoals alleen hij dat kon. Geen wonder dus dat dit dorpje in mijn geheugen is beklijft.
Die truckshow niet. Of misschien wel, bij deze. Grote kans dat het dorpje me meer bij blijft dan de voorstelling met grote vrachtwagens.

30 september 2026

Paulien Cornelisse

Schrijfster en cabaretière Paulien Cornelisse is woensdag op 50-jarige leeftijd overleden. Ze was vooral bekend als iemand die zich verwonderde over taal. Haar taalbeschouwingen werden gebundeld in onder meer Taal is zeg maar echt mijn ding, En dan nog iets en in 2025 het Boekenweekessay Héhé.
Ook haar boeken over Cavia op kantoor waren absurd, maar bijzonder geestig. Over een -jawel- cavia op kantoor, wat haar mens-collega's doodnormaal vinden.
Met Herman van der Zandt volgde Cornelisse in het najaar van 2025 Philip Freriks en Maarten van Rossem op bij tv-programma De Slimste Mens. Momenteel is het derde seizoen met Van der Zandt en Cornelisse te zien. Daarin verscheen Cornelisse elke avond met een hoed of pet in haar jurystoel. Ze legde in de eerste aflevering uit dat ze door haar chemobehandeling haar haar was verloren en geen pruik wilde dragen.
De uitzending van vanavond wordt niet uitgezonden, meldt omroep KRO-NRCV.

28 september 2026

Dublin

Afgelopen vrijdag heeft de Ierse band U2 opgetreden op de school waar de band 50 jaar geleden begon. Op het schoolplein van de Mount Temple Comprehensive School in Dublin speelde de band zeven nummers, waaronder With or Without You.
Dat is mooi. Het is een eerbetoon aan de beginperiode, de omstandigheden waarin de formatie haar oorsprong vond. Een hommage, een tribute, een eerbetoon.
Tegelijk was het onrustig in (Noord-)Ierland. U2 heeft daar alles mee te maken, maar ons eigen koningshuis nog veel meer. In de Noord-Ierse stad Portadown trok dit weekend een Oranje Mars door de stad.
Dit heeft alles te maken met U2, de band met de hit Sunday Bloody Sunday - over het conflict tussen protestantse en katholieke christenen. Voor buitenstaanders een merkwaardig gebeuren. Voor historici veel minder bizar. Voor wie de kerkgeschiedenis kent, is het te verklaren.
Zo vallen veel dingen samen.

27 september 2026

Daarboven In De Hemel

Onlangs kwam ik op internet het liedje Daarboven In De Hemel van Herman Finkers tegen. Met het orkest van André Rieu als begeleiding.
Een typisch Finkers-nummer. Hij verantwoordt zich voor zijn geloof in een hemel. Zoals Finkers dat kan. Met een kwinkslag, met een net wat ander perspectief. "Dat soms iets niet verzonnen is, neemt men zomaar aan."
Mooi. Een lied dat me ook nog wel wat aan het denken zet. Over creativiteit. Over hemel. Over het leven na dit leven. Boeiend onderwerp. En fijn dat iemand als Finkers daar een handreiking voor doet, om erover door te spreken. In ieder geval over na te denken.

25 september 2026

Gouden Griffel 2026

Een paar dagen voor zijn overlijden, heeft schrijver Sjoerd Kuyper de Gouden Griffel 2026 in ontvangst genomen. De schrijver werd op zijn ziekbed verrast met bloemen en taart door zijn kleinkinderen. Maantje verhuist de zee gaat over de negenjarige Maantje en haar oma die graag in de zee zwemt. De illustraties zijn van Sanne te Loo.
Ik moest gelijk denken aan Martin Bril. Hij overleed in april 2009, maar kreeg een dag voor zijn overlijden de Bob den Uyl-prijs uitgereikt. Bril kreeg de prijs voor zijn boek De Kleine Keizer, over Napoleon.
Krijgen auteurs een prijs omdat ze de dood in de ogen kijken? Ik denk het niet. Ik hoop het niet. Je moet de teksten beoordelen op hun kwaliteit. Niet op basis van een naderende dood.
Enfin.
Sjoed Kuyper kreeg pubers aan het lezen. Dat is wel een waardering waard. Bij deze.

23 september 2026

Zo giet dat hier

Vorige week was ik in Wieuwerd, voor een interview met een knasse knar. Een klein dorp, hoor, dat Wieuwerd. Met z'n 270 inwoners in 116 huizen.
Ik zag een bord staan dat een van de bewoners 80 jaar is geworden. Hiep hiep hoera, er is er een jarig.
Toen ik dat bord zag staan, was ik opeens 124 kilometer verder. In het Drentse dorpje Erica, waar Daniël Lohues zo nauw verbonden mee is. Op de elpee Allennig IV staat het liedje Zo Giet Dat Hier, waarin Lohues het leven van een dorp beschrijft.
In dat liedje komt de zin voor: "Posters an de brugge, bij de winkels en aan de bomen / iemand vieftig jaor. Asof we dat nie wussen"
Dat stel ik me ook voor in Wieuwerd. Alsof ze niet weten dat hun buurman of buurvrouw 80 jaar is geworden. Waarom zou je dan zo'n bord in de tuin plaatsen? Omdat 'het zo hoort'? Voor de bezoekers, de toeristen? Ik weet het niet.
Maar ja, zo giet dat hier.

21 september 2026

De Leesclub: Gerda Blees - Wij zijn licht

Gerda Blees schreef in 2020 het boek Wij Zijn Licht, een boek dat indertijd aan mijn aandacht is ontsnapt. Het boek beschrijft de woongroep Klank & Liefde, waar Melodie van Hellingen, Elisabeth van Hellingen, Petrus Zwarts en Muriël de Vree wonen.
Het is een bijzondere woongroep, want het kwartet is van mening dat we niet hoeven eten. We kunnen leven van het licht. En van vruchtensappen. Eten hebben we niet nodig, het is een verslaving. De drie vrouwen en een man leven in redelijke harmonie, totdat Elisabeth komt te overlijden. De waarnemend huisarts constateert een omstandigheden 'een natuurlijke dood onder verdachte omstandigheden'.
Een wat juridische term om uithongering te omschrijven. Want dat is waar Elisabeth aan is bezweken. De achtergebleven drie mensen vinden daar wel wat van.
Blees beschrijft het verloop van dit proces vanuit verschillende perspectieven. Elk hoofdstuk begint met "Wij zijn...", waarna het perspectief wordt genoemd. Zo wordt de geschiedenis beschreven vanuit het hoofdstuk "Wij zijn de nacht", "Wij zijn de sinaasappelgeur", "Wij zijn het wereldwijde web" en "Wij zijn de Hellinkjes". Originele invalshoek.
Het verhaal is overigens niet helemaal verzonnen, hoewel dit boek als fictie moet worden gelezen. Blees heeft zich laten inspireren door een waargebeurd verhaal. In 2017 overleed een vrouw van de Utrechtse woongroep Contact & Muziek. De huisgenoten hadden geen medische hulp ingeschakeld toen de vrouw in doodsnood verkeerde.
En ja, woongroep Contact & Muziek bestaat nog steeds. Met een heuse website. Maar ik weet niet of Leonoor, Marthe en Erik, de bewoners van Contact & Muziek, het boek van Gerda Blees kennen. Laat staan of ze het gelezen hebben.

18 september 2026

Tijgerkat

Voor het eerst in een eeuw hebben biologen een nieuwe katachtige ontdekt. Het is een kleine wilde kat die in de Andes leeft.
De Leopardus tilcayo is iets kleiner dan een huiskat en werd ontdekt in het Yungas-woud in Bolivia, een bergachtig gebied waar de bossen vaak in wolken gehuld zijn. Het dier heeft een lichtbruine vacht met onregelmatig gevormde rozetten en ronde oren.
Er leven meerdere soorten tijgerkatten in Bolivia.
Bij dit nieuws moet ik denken aan Jesse Klaver. Een paar jaar geleden noemde Klaver in een debat het boek De Tijgerkat van de Italiaanse schrijver Giuseppe Tomasi di Lampedusa (1896-1957). De context betrof de regeringsverklaring van Mark Rutte, bij de start van zijn vierde kabinet.
Klaver kwam met het citaat "Alles moet veranderen zodat alles hetzelfde blijft." Het is afkomstig uit De Tijgerkat. Rutte interpreteerde het boek en het citaat overigens geheel anders dan Klaver. Daar ben je ook politici voor.
Enfin.
Een goed moment om De Tijgerkat maar weer uit de kast te pakken.

15 september 2026

Odyssee's 1700

Een mooier moment om dit nieuws te delen is er niet. Onderzoeker Mark de Kreij heeft in de bibliotheek van de Universiteit Utrecht (UU) een fragment van De Odyssee gevonden dat zo'n 1700 jaar oud is. Voor een historicus bijzonder om te ontdekken.
Maar het toeval wil dat in de bioscoop de film The Odyssey van Christopher Nolan draait. Die film is gebaseerd op de klassieke tekst van Homerus.
Hoewel, toeval? Dat is toch niet helemaal het geval. De Kreij vond het namelijk al een jaar of twee geleden.
Nou ja, toe maar. De UU heeft een goede PR-machine. En eigenlijk is dat niet zo heel erg. Het gaat om de historiciteit. Om het verhaal van Homerus. Om de klassiekers. Dat soort dingen. Dan maakt het niet uit dat een moment wordt gezocht voor een goede stunt.
Denk ik.

13 september 2026

Céline Dion

Liefst 16 concerten geeft Céline Dion in Parijs. Gisteravond was het eerste optreden in Plenitude Arena in Nanterre, waar Dion tot en met 17 oktober zal zingen. Dat de shows op één locatie zijn, heeft te maken met het stiff-person-syndroom, waar de zangeres aan lijdt.
Het was haar eerste volledige show in zes jaar tijd. De start was een beetje wankel, maar de pers was lovend over haar live-comeback.
Zestien shows op één locatie. Dat gebeurt vaker, Harry Styles trad afgelopen zomer tien avonden op in de Johan Cruijff Arena in Amsterdam. In 2000 deed Doe Maar het ook al: de legendarische nederpopband trad toen zestien keer op in Ahoy', Rotterdam. In eerste instantie waren twee optredens aangekondigd, maar de vraag naar de mannen was enorm.
Het gebeurt vaker dat artiesten op één plek een show geven. De fans willen wel komen, als de artiest zelf niet meer kan of wil. Billy Joel trad tussen 2014 en 2024 elke maand een keer op in Madison Square Garden in New York. En Bruce Springsteen gaf 236 uitverkochte optredens in het Walter Kerr Theatre in New York.
Enfin. Gek is het dus niet, avond aan avond op één plek een show geven. Voor Céline Dion na deze concertreeks dus ook niet meer. Sterker nog, volgend jaar doet ze het opnieuw. Zelfde plek, zelfde aantallen.

06 september 2026

Huize het Gras

Het huis in Greonterp, waar schrijver Gerard Reve tussen 1964 en 1971 woonde, staat te koop. Huizenzoekers kunnen voor 185.000 euro Huize het Gras overnemen. Er moet nog wel wat aan gebeuren, zegt makelaar Tryntsje Wagenaar-Stenekes. Het huisje is nauwelijks geïsoleerd en de verwarming wordt gedaan met een elektrische kachel.
Ik heb geen koffer met geld klaar liggen. Ik weet ook niet of ik het huis zou willen hebben. Leuk, dat Gerard Reve er met zijn partners woonde. Maar dat is het dan ook. Dus nee, aan mij hebben huizenjagers geen concurrent.

24 augustus 2026

De pianoman

Wie is Lucky? Niemand die het weet. En daarom roept de politie de hulp van de burgers in. De man ligt sinds mei 2023 in het OLVG in Amsterdam.
Maar hebben ze in dit ziekenhuis wel een piano neergezet? Bernlef schreef in 2008 het Boekenweekgeschenk De Pianoman. Het boek is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van een man die aanspoelde op het strand van Sheerness op 7 april 2005 en door zijn zwijgzaamheid lang niet geïdentificeerd kon worden. Wel lijkt hij goed piano te kunnen spelen.
Lucky zal vast niet de Duitser Andreas Grassl zijn. Of Lucky Wilbury (Bob Dylan).

17 augustus 2026

Symfonische Sessies

Op NPO Radio 1 hoorde ik een gesprek over de Symfonische Sessies. Nederlandse popmuzikanten die met het Radio Filharmonisch Orkest hun nummers opnieuw spelen. Een leuk concept, om zo beide werelden met elkaar kennis te laten maken.
Pop en klassiek is niet helemaal nieuw. Freddie Mercury deed het al in 1987 met Montserrat Caballé - een heel album met nieuwe liedjes. Oké, dat is geen popmuziek in een philharmonisch jasje. Dat gebeurde in 1992 wél door The Royal Philharmonic Orchestra, dat nummers van Queen als klassieke stukken presenteerde.
Bob Dylan deed het in 1994, optreden met een orkest. Dat was drie avonden achter elkaar: 20, 21 en 22 mei in Todai-ji ('Great Eastern Temple') te Tokio. Dylan was een van de internationale artiesten die mee deed aan The Great Music Experience.
Om nog te zwijgen van de samenwerkingen van BLØF. De Zeeuwse band nam in 1998 het album XXL op met Het Zeeuws Orkest; in 2004 volgde de cd- en dvd-registratie van het optreden met Het Metropole Orkest.
Enfin. Zomaar wat kruisbestuivingen. Kon je alles maar tegelijk besluisteren...

16 augustus 2026

Dwalen

Columniste Reina Wiskerke schreef dit weekend over dwalen in spiritualiteit. Ze sluit haar column af met een verwijzing naar Tolkien. "‘Niet ieder die dwaalt is verloren.’ Not all those who wander are lost ... Het is een prachtige zin, die echter veronderstelt dat dwalers wel degelijk de weg kwijt kunnen zijn."
Ze had hier ook de naam van Daniël Lohues kunnen noemen. Op zijn album Allennig IV staat het mooie liedje Niet alle dwalers bennen verdwaald. Want ook dwalen kan een doel hebben. Ik denk dat Lohues de boeken van Tolkien wel kan waarderen.
Ik dwaalde de afgelopen dagen door mijn boekenkast. Dat gebeurde naar aanleiding van het overlijden van Jacques Wallage. In een van de verhalen die ik over de voormalige Groningse burgemeester las, werd de naam van schrijver Nico Rost genoemd. Rost en Wallage waren beide Groningers, en geboren in een (seculier) joods gezin.
Had ik van Rost niet iets in de kast staan? Zeker, het boek De Vrienden Van M'n Vader, uit 1956. Over de Joodse vrienden uit de Folkingestraat.
Ach, niet elk dwalen laat zich vergelijken met het het andere dwalen.

09 augustus 2026

Inbraak

Afgelopen week werden mevrouw Frits en ik onaangenaam verrast door een inbraak. Gelukkig viel de schade mee, maar wel heeft de dief (m/v) een briefje van tien euro meegenomen.
De agent die bij ons de aangifte kwam opnemen, zei dat het de dief enkel om contant geld was te doen. Dat was voor mij de aanleiding om te denken aan het lied Heroïne van Doe Maar. Dit lied staat op 4US, het laatste album van de band in de eerste periode.
Ernst Jansz schreef het lied, met waarschijnlijk drummer René van Collem in zijn achterhoofd. De drummer was in de jaren tachtig zwaar verslaafd aan drugs. In Heroïne zingt Jansz onder meer:

besteelt je moeder voor een tientje
als jij maar je shot krijgt

Had de dief geld nodig? Had ons maar gevraagd, dan konden we je helpen. Net als de bisschop Myriel van Digne, een van de figuren uit het boek Les Misérables. Als de gewezen veroordeelde Jean Valjean bij de bisschop overnacht, verlaat hij de pastorie in de ochtend - mét kerkzilver. Jean wordt gesnapt door de politie, die met hem teruggaat naar de bisschop om verhaal te halen.
Myriel bevestigd dat Valjean dit zilver had meegekregen. "Waarom was je zo snel vertrokken? Dan had je de rest ook nog meegekregen?" zegt de geestelijke met de gendarmerie in het bijzijn. Jean Valjean krijgt het kerkzilver mee, als een startkapitaal om een goed leven te leiden.
Zo kan het dus ook. Maar ja, een diefstal is niet leuk. Je bent toch belazerd. Als jij maar je shot krijgt. Terwijl je ook rechtvaardig door het leven kunt gaan, ongeacht je achtergrond.

07 augustus 2026

Max Havelaar

Max Havelaar is overleden. Nee, niet de makelaar in koffij, maar de acteur die Max Havelaar speelt in de verfilming van Multatuli's boek.
Peter Faber is 82 jaar geworden. De film Max Havelaar heb ik gezien. Uiteraard. Het was voor regisseur Fons Rademakers een klus om het boek te verfilmen.
Ik ben door dit nieuws weer wat bij Multatuli. Bij zijn meesterwerk, maar ook bij Woutertje Pieterse. Bij de lijvige biografie die Dik van der Meulen over Multatuli schreef; de dissertatie kreeg in 2002 de Ako Literatuurprijs, wat het legitimeerde om het boek voor de leeslijst van de havo te gebruiken.
Peter Faber. Zo'n overlijden is altijd triest. Maar ook weer de opmaat om de boekenkast in te duiken.

04 augustus 2026

Verraad

Een overvalwagen, een Oostenrijkse SS'er en acht onderduikers. Dat is wat er aan de hand was, die 4e augustus 1944 aan de Prinsengracht in Amsterdam. Na twee jaar werden de Joden opgehaald, na lang voor de bezetter te zijn vergeten.
Van die acht onderduikers overleefde alleen Otto 'Pim' Frank de verschrikkingen van de oorlog. Zijn dochters Margot en Anne bezweken in Bergen-Belsen, echtgenote Edith overleed in Auschwitz-Birkenau.
Vandaag 82 jaar geleden dat de onderduikers werden opgehaald. We vergeten het niet.

28 juli 2026

Odyssee

Nee, het verhaal van de Odyssee heb ik niet gelezen. Dat is jammer bij het zien van de film die Christopher Nolan op basis van het epos maakte. Ik weet dus niet of de regisseur, die ook het script schreef, zich wat houdt aan wat Homerus heeft geschreven.
Maar ik heb dan ook geen gymnasium gevolgd. Dus ik heb de Griekse klassiekers niet hoeven te vertalen.
Wel staat het boek in de kast, in de vertaling van M.A. Schwartz. Misschien moet ik die herdruk uit 2016 maar eens gaan lezen. Om te kijken wat het verhaal zo bijzonder maakt. En of de film zich dus houdt aan het origineel.
Dylan noemt het boek in zijn Nobel Speech, dat hij na de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur heeft gemaakt. Deze speech was overigens een eis van de Zweedse Academie voor de laureaat, om de 880.000 euro over te maken naar de 'winnaar'.
Misschien binnenkort maar een vakantie opnemen. En dan bladeren door Homerus. Lijkt me een goede tijdbesteding.

14 juli 2026

Data

Wat moet je schrijven in een weekend waarin zoveel dingen samenkomen? Afgelopen weekend was zo'n periode waarin van alles samen kwam.
Zo was het zaterdag de 25e sterfdag van Herman Brood. De zanger nam zelf afscheid van het leven, door een sprong te wagen vanaf het dak van het Hilton Hotel in Amsterdam.
Waarschijnlijk een willekeurig gekozen datum. Die elfde juli is namelijk ook de dag die onlosmakelijk verbonden is met Srebrenica. Die dag in 1995, dit jaar dus 31 jaar geleden, viel de enclave. Onder toezicht van Nederlandse militairen.
Zaterdag was het ook de veertigste verjaardag van Queen's optreden in het Wembley stadion in Londen. Twee shows gaven de Britse muzikanten. Het bleek achteraf de laatste tournee te zijn in de bekende bezetting.
Maandag was het de 41e verjaardag van Live Aid. Dat was het grootste optreden ooit om geld in te zamelen. Met concertlocaties in twee continenten. Dat soort dingen.
Ik schrijf maar niets. Er is genoeg gezegd en geschreven.

07 juli 2026

Connie Palmen wint Constantijn Huygens-prijs 2026

Schrijfster Connie Palmen krijgt de Constantijn Huygens-prijs. Ze debuteerde met de bestseller De Wetten en schreef daarna nog vele boeken, verhalen en essays. "Zolang ik leef, zal ik ook schrijven."
"Ik ben ongelooflijk blij met deze prijs," zegt Palmen. "Ik heb altijd wel de erkenning van lezers gehad, lezers blijven heel trouw."
Maar het winnen van deze prijs geeft nu ook een gevoel van erkenning. "Ik heb altijd gezegd dat schrijven mijn huwelijk met de wereld is. Ik trek me heel lang terug en ik denk. En eigenlijk het resultaat van dat denken komt in die literaire werken terecht. Dat is eigenlijk wat ik te geven heb, ik zou ook niet schrijven als het niet voor de wereld was."
Palmen schrijft dus niet voor zichzelf, zegt ze. "Ik schrijf hoogstens een boodschappenbriefje tegenwoordig voor mezelf, zodat ik niet de nootjes vergeet."

Rode draad
Wat het publiek uit haar boeken moet halen, vindt Palmen lastig te zeggen. "Ik ben op de eerste plaats ook altijd in gesprek met de literatuur zelf. Ik probeer altijd een roman te schrijven die er nog niet is. Dus je doet ook altijd iets met de kunstvorm zelf, om het maar heel plechtig en groot te zeggen, maar ik heb absoluut geen zin om het kleiner te maken."
Wel doet Palmen naar eigen zeggen voortdurend onderzoek naar het microniveau. "Van hoe gaat het tussen jou en mij? Hoe verhoud ik me tot anderen? Wat is liefde? Wat is familie?"
Om vervolgens ook weer verder uit te zoomen. "Wat heeft familie te maken met de eerste groep waartoe je behoort? Want er bestaat ook zoiets als gekozen familie."

Overgave
Palmen debuteerde met haar boek De Wetten, en heeft dat lang uitgesteld, zegt ze. "Ik debuteerde pas op mijn 35e. Juist omdat ik wist, dit is alles. Vanaf dat moment begint een leven dat alleen nog maar in dienst zal staan van schrijven."
Dat komt ook terug in Palmens nieuwste boek, dat in september verschijnt. "Ik schrijf ook in Johnnie Walker: een man die mij zou liefhebben zou niet van een vrouw houden, maar van een schrijver. Wat echt iets anders is."
Palmen legt uit wat dat verschil inhoudt: "Er is al iets wat mijn grote overgave vraagt. En daar moet je maar tegen kunnen als man om zo'n concurrent te hebben. Ik hou van de overgave, maar niet elke man verdraagt het."

Autobiografie of autofictie?
"Ik heb altijd gezegd, mijn werk is heel autobiografisch. Ik heb het nooit verhuld." Volgens Palmen zit er een groot verschil tussen autobiografie of autofictie. "Ik vind dat wat tegenwoordig autofictie wordt genoemd, dat dat eigenlijk een soort verkapte term is om therapeutische proza te schrijven. Het fictionele element daaraan is buitengewoon gering."
Dat is wezenlijk anders dan Palmens eigen werk, zegt ze. "Het is vooral ook in een romanvorm onderzoeken van wat bijvoorbeeld het autobiografische is. Ik vind al zodra ik het woord 'ik' gebruik, vind ik dat eigenlijk al een vorm van fictie. Zodra ik over mezelf praat, heb ik al een verhaal klaar dat gestructureerd is, waarin ik fungeer als hoofdpersonage."


05 juli 2026

Marjan Berk is overleden

Schrijfster Marjan Berk is zondag 5 juli in Amsterdam overleden.
Marjan Berk (Zeist, 1932) haalde in 1954 haar verpleegstersdiploma maar werd op haar 21e toegelaten tot de toneelschool in Amsterdam. Ze was vervolgens 27 jaar werkzaam in het cabaret (onder meer bij Wim Kan, Lurelei en Jaap van der Merwe), toneel, musical, film en televisie. In 1977 schreef ze de muzikale show Moeder en haar jongens, waarna zij voor radio en tv ging schrijven. In 1994 ontving zij voor de 66-delige tv-serie Vrouwenvleugel de Gouden Televizierring.
Nadat ze in 1981 haar eerste boek (Nooit meer slank) publiceerde, schreef ze nog 42 romans, verhalenbundels en kinderboeken, zoals Traangas, De feminist, Nooit te oud, Teflon baby en De leukste oma van de wereld. Ze werd door Opzij ‘de koningin van het lichte boek’ genoemd en wist altijd feilloos de finesses van het dagelijks leven bloot te leggen met humor én zelfspot. Elsbeth Etty schreef over haar in NRC: ‘Marjan Berk schrijft met zoveel gemak, zo soepel en speels, dat je al lezend over het hoofd dreigt te zien hoe knap-natuurlijk haar dialogen zijn en hoeveel techniek ze daarvoor in huis moet hebben.’ Het merendeel van haar boeken verscheen bij Uitgeverij Atlas Contact.
Sinds 1983 schreef ze columns in het Utrechts Nieuwsblad, de Provinciale Zeeuwse Courant, de Gaykrant, Margriet, en tot recent in het AD en Mokum magazine. Zij was daarmee de oudste columniste van Nederland. Onvermoeibaar reisde ze tot voor enige jaren geleden door het hele land om lezingen te geven in boekhandels en bibliotheken en om zich in te zetten voor de laaggeletterden en de emancipatie van ouderen.
In november 2025 presenteerde ze onder grote belangstelling haar laatste boek: Hofdames. Verhalen uit een eigenzinnig Amsterdams hofje, over de bewoners en de geschiedenis van het Occohofje, een eeuwenoud Amsterdams vrouwenhofje waar zij zelf sinds 2016 woonde.
Marjan Berk zou komende zaterdag 94 jaar zijn geworden. Ze laat vijf kinderen, acht kleinkinderen en drie achterkleinkinderen na.

04 juli 2026

Plakkaat van Verlatinge

Vandaag vieren de Verenigde Staten van Amerika hun 250e verjaardag. In 1776 verklaardde deze Britse kolonie zich onafhankelijk van het moederland. Donald Trump, die tegenwoordig de scepter zwaait in Amerika, pakt groots uit.
Ik ken eigenlijk geen Nederlandse boeken of muziek over de Onafhankelijkheid. Of nou ja, het moet het Plakkaat van Verlatinge zijn. Zowel nationaal als internationaal heeft het Plakkaat eeuwenlang als inspiratiebron gediend. Er zijn duidelijke inhoudelijke parallellen te vinden tussen de tekst van het Plakkaat en de Amerikaanse Declaration of Independance uit 1776.
Opmerkelijk trouwens, in het Verenigd Koninkrijk is een zeldzame druk van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring gevonden. Het gaat om een exemplaar dat is gedrukt in Exeter in de Amerikaanse staat New Hampshire. Van de Exeter-versie zijn tot nu toe elf exemplaren bewaard gebleven.
Ik moet ook maar mijn bibliotheek induiken. Misschien ligt er hier ook wel een uitgave van de onafhankelijkheidsverklaring.

17 juni 2026

De Leesclub: Literaire wandeling

Met de Leesclub, een groep studenten Nederlands van NHL Stenden, maakte ik van de week een literaire wandeling. Dat deden we onder leiding van onze docenten. Een korte wandeling, zeker niet representatief voor het hele literaire leven in Leeuwarden.
Je moet ergens beginnen. En dat deden we bij de ingang van het gebouw aan de Rengerslaan. We lazen een aantal gedichten die onderdeel zijn van de Poëzieroute in de stad. Deze route bestaat al sinds 1993, ter gelegenheid van het afscheid van mr. G.J. te Loo als burgemeester van Leeuwarden. Elk jaar worden nieuwe tableaus met gedichten aan de route toegevoegd.
We eindigden bij de Oude Stadsbegraafplaats Leeuwarden, de algemene begraafplaats aan de Spanjaardslaan. Memento mori, gedenk te sterven. Je moet ergens beginnen als je studenten Nederlands een literaire wandeling aanbiedt.
Ik heb een paar foto's gemaakt. Ter herinnering.











09 juni 2026

Kindertransport Kamp Vught

Afgelopen weekend zijn in Nationaal Monument Kamp Vught de Kindertransporten herdacht. Vanuit dit concentratiekamp vertrokken 6 en 7 juni 1943 twee transporten naar vernietigingskamp Sobibor..
De transporten staan vermeld in het monumentale boek In Memoriam, dat Guus Luijters in 2012 publiceerde. Vanuit Vught kwam de kinderen in Westerbork, waar dinsdag 8 juni 1943 de trein naar Sobibor vertrok. De trein telde 46 wagons, met 3017 gedeporteerden. Hier zaten 1145 kinderen in.
Bizarre aantallen.
De Kindertransporten komen ook voor in het lied Kunt u zich dat voorstellen van Tom America. Hij maakte dit lied voor de cd Wie, dat in 2010 verscheen ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van het Nationaal Monument Kamp Vught.
In het lied komt deze tekst voor:

je wist niet wanneer en hoe en wat en wie
ze zochten altijd groepen op
d'r is op een gegeven ogenblik een kindertransport...
weggegaan en...
hele kleine kinderen tot tot ik weet niet hoeveel jaar
dat was iets verschrikkelijks

d'r is een rouw geweest in Vught en...
d'r is een rouw geweest in Vught en...
d'r is een rouw geweest in Vught en...

Ik wil er eigenlijk niet over nadenken. En tegelijk ook wel. Juist wel. En deze dingen noemen. De namen van de kinderen zijn genoemd door Luijters. Ze zijn niet in de vergetelheid geraakt, wat de bedoeling was van de nazi's.
Hun transport is niet voor niets geweest.

04 juni 2026

Lieke Marsman overleden

Dichter, filosoof en schrijver Lieke Marsman is overleden, meldt haar uitgeverij Pluim. Ze is 35 jaar geworden.
Marsman publiceerde essays, romans en dichtbundels. Ze was onder meer bekend van de boeken Op een andere planeet kunnen ze me redden en Het tegenovergestelde van een mens. Tussen 2021 en 2023 was Marsman Dichter des Vaderlands.
Marsman leed al jaren aan een zeldzame vorm van kraakbeenkanker en was ongeneeslijk ziek. In 2022 meldde ze dat vanwege haar ziekte een arm geamputeerd moest worden. In haar werk behandelde ze vaak thema's als leven en dood, haar ziekte gaf daarop een nieuw perspectief.

Bron: NOS

02 juni 2026

Doe Maar

Het is vandaag 26 jaar geleden dat ik voor het eerst naar een concert ging. Als jochie van 14 jaar bezocht ik een concert van Doe Maar. De band was bezig met een reüniereeks van liefst 16 concerten in Ahoy', Rotterdam.
Doe Maar was mijn eerste eigen muzikale ontdekking. Natuurlijk wist ik al wel van (pop)muziek. Namen als Bob Dylan, Queen, Ayreon, Fish, Boudewijn de Groot passeerden regelmatig de revue. Deze keer kwam ik eens met een nieuwe naam.
Wat ik toen nog niet wist, was hoe Doe Maar mijn horizon verbreedde. Via de band werden muzikale en literaire dwarsverbanden gelegd. Zo ontdekte ik het solowerk van de bandleden. Hoorde ik van CCC Inc., wat weer de opening was naar de folk en americana. Las ik de boeken van Ernst Jansz. Zag ik via Jansz titels van inspiratiebronnen. Et cetera.
Maar het was ook de eerste in een reeks van talloze andere concerten. Van Doe Maar, maar ook van al die andere artiesten.
Dat is dus ruim een kwart eeuw geleden. Ik had het niet willen missen.

27 mei 2026

De Leesclub: Maarten 't Hart - Stenen voor een ransuil

Er zijn dagen dat ik niet aan Maarten 't Hart denk. Maar er zijn ook dagen dat ik wel met hem bezig ben. Bijvoorbeeld als ik een boek van hem moet lezen voor De Leesclub. Zijn boek Stenen voor een ransuil staat op de leeslijst.
Het boek beschrijft het leven van Ammer Stol, een gereformeerde adolescent. Ammer houdt van muziek, maar zijn ouders keuren muziek af. In het geheim neemt de domineeszoon Ammer orgelles bij meneer Brikke, organist in de hervormde kerk. Gaandeweg ontdekt Ammer zijn eigen homoseksualiteit.
Ik vond het een mooi boek. Mooie stijl, prettig om te lezen. Wat ook het lezen makkelijk maakte, was dat in dit boek niet expliciet wordt afgegeven op het gereformeerde geloof. Dit geloof wordt meer als een vanzelfsprekendheid ervaren, iets wat meespeelt in het ontwikkelen van je eigen identiteit.
Het boek las ik een paar weken geleden, in een van de eerste warme voorjaarsdagen. Zulke omstandigheden helpen natuurlijk ook bij het lezen van een boek.
Maarten 't Hart, gepromoveerd op voortplanting bij muizen, maakte deel uit van de literaire beweging De Zeventigers.

16 mei 2026

Literatuurprijzen

Afgelopen week zijn twee literaire prijzen uitgereikt.
Bert Natter heeft maandag de Libris Literatuur Prijs gewonnen met zijn roman Aan het einde van de oorlog. In Aan het einde van de oorlog volgen we 31 personages in en rondom een concentratiekamp van 20 op 21 april 1945. De jury spreekt van een niet weg te leggen roman over onze geschiedenis.
Het is Natters derde bekroning voor zijn roman, die als de definitieve doorbraak bij het grote publiek gezien kan worden. Eerder al won Aan het einde van de oorlog de Mezza Boek van het Jaar-verkiezing en de Confituur Boekhandelsprijs.
Een dag later kreeg schrijver Michael Berg de Hebban Thrillerprijs voor zijn boek Terugkeer. Michael Berg, pseudoniem van Michel van Bergen Henegouwen, zegt dat het winnen van de prijs een "erkenning is van bijna 20 jaar schrijven".
Terugkeer is het eerste boek van de Mergellandmoorden-trilogie en volgt politieagent Alex Nievelsteijn. Hij keert na een traumatische ervaring bij de Amsterdamse politie terug naar zijn geboorteplaats in Zuid-Limburg. Daar geeft hij leiding aan een coldcaseteam en maakt hij jacht op een seriemoordenaar.

11 mei 2026

De Leesclub: Coen Peppelenbos – Onfatsoenlijk en luxueus

Twee jaar geleden verscheen de novelle Onfatsoenlijk en luxueus van de hand van Coen Peppelenbos. Het gaat over de boekenverzamelaar Chris Vos, die in het dagelijks leven schilderijen invetariseert voor het Groninger Museum. Ondertussen krijgt hij via een dating-app een amoreuze verhouding met Gio, wiens verhouding later in een ander licht komt te staan.
Gio blijkt namelijk in het echt Jaap te heten. Zijn oma, bij wie Vos de schilderijen wil overnemen voor het museum, blijkt een bijzondere uitgave te hebben van De stille kracht van Louis Couperus, in gebatikt katoen en fluweel. Om die band te bemachtigen, schakelt Vos zijn stagiaire en minnaar in.
Het boek is een verhaal over kunst, literatuur, hebzucht, machtsverhoudingen, maar ook met een homo-erotische ondertoon. Waarbij ik me niet aan de indruk kan onttrekken dat die ondertoon misschien het belangrijkste motief is in Onfatsoenlijk en luxueus.

06 mei 2026

De ontdekking van de hemel

Vandaag is het 24 jaar geleden dat Pim Fortuyn werd vermoord. Vijf schoten had Volkert van der Graaf nodig om de politicus en wetenschapper om te leggen. Fortuyn was op het Mediapark in Hilversum om een interview te geven in het radioprogramma Ruuddewild.nl, als onderdeel van de verkiezingscampagne.
Het was anderhalve week voor de verkiezingen van de nieuwe Tweede Kamer. In maart had Fortuyn bij de gemeenteraadsverkiezingen in zijn thuisstad Rotterdam al flink gewonnen. Leefbaar Rotterdam kwam als grootste uit de bus en vernederde de PvdA, sinds jaar en dag de grootste in de Maasstad. Die opmars zou Fortuyn ook voor Den Haag gaan maken.
Wilhelmus Simon Petrus (Pim) Fortuyn had als schrijver en columnist ook al naam gemaakt. In 1995 kwam hij bijvoorbeeld met het boek De Verweesde Samenleving, waarin hij de Nederlandse maatschappij analyseert. Die analyse kon niet zonder gevolgen blijven, en dus maakte de socioloog de overstap naar de politiek.
Fortuyns visie was aards gericht, ondanks een rijke rooms-katholieke opvoeding. De hemel, daar lijkt hij in zijn publicaties niet veel van te moeten hebben. Maar misschien heeft Pim Fortuyn de hemel inmiddels ontdekt.
De Ontdekking Van De Hemel is het magnum opus van schrijver Harry Mulisch. Nu denk ik niet dagelijks aan dit boek of aan Mulisch. Maar wel door een nieuwsbericht over een Britse tweeling. Michelle en Lavinia Osbourne zijn erachter gekomen dat ze niét dezelfde vader hebben.
Dat komt door een uiterst zeldzaam biologisch verschijnsel genaamd heteropaternale superfecundatie. Hierbij laat een vrouw in één menstruatiecyclus meerdere eicellen vrij. Als die eicellen vervolgens worden bevrucht door sperma van verschillende mannen, kunnen er twee embryo's met verschillende vaders ontstaan.
Wereldwijd is dit voor zover bekend pas twintig keer eerder voorgekomen.
Twee vaders met twee kinderen, dus. Iets doet zich in mijn herinnering ook voor in 'De Ontdekking', maar dan twee vaders met één kind. Hoofdpersoon Quinten Quist moet over expliciete eigenschappen beschikken, om de Tien Geboden weer naar de hemel terug te brengen. Om die eigenschappen te krijgen, wordt hij verwekt door twee mannen die dat niet van elkaar weten: Onno Quist en Max Delius.
Nou ja, de literatuur is nooit ver weg, zullen we maar zeggen.
Overigens hebben de moord op Fortuyn en de ontdekking van de hemel niets met elkaar te maken. Dat daar dan geen misverstand over bestaat. Het enige dat beide dingen aan elkaar verbindt, is mijn geest, geuit op dit blog.

04 mei 2026

81

Vandaag staan we stil bij de doden die vielen voor onze bevrijding. Morgen staan we stil bij die bevrijding, inmiddels 81 jaar geleden. Wat lees je? Wat zing je?
Ik denk aan de tekst Een Foto, een tekst van Willem Wilmink en uitgevoerd door Herman van Veen. Inclusief joodse viool. Over de man met vlinderdas, over het Jonas Daniël Meijerplein. En de zoon die ontdekte, dat zijn vader die lachende soldaat was.
Voor vandaag is dat meer dan genoeg.

22 april 2026

You may call me Timmy

Duitsland is in de ban van een bultrug. Begin deze week werd het dier losgemaakt van de zandbak in de baai bij het Duitse eiland Poel, maar hij is weer terug. Vorige maand strandde het dier bij de badplaats Timmendorfer Strand, waardoor hij de naam Timmy kreeg.
Zou de naamgever van de bultrug een fan zijn van Bob Dylan? In zijn gospel Gotta Serve Somebody eindigt Dylan met de namen die hem gegeven kunnen worden. Welke naam je Dylan ook geeft, je moet iemand dienen.

You may call me Terry, you may call me Timmy
You may call me Bobby, you may call me Zimmy
You may call me R.J., you may call me Ray
You may call me anything but no matter what you say

Maar dat weet ik niet. Het is wel een mooie bijkomstigheid, zo'n naamgeving. Hoewel Timmy in dit geval vooral een koosnaam is. Grote kans dat Timmy niet luistert als je hem (of haar?) zo noemt.

13 april 2026

De zaak 40/61

Afgelopen weekend was een vol weekeinde vol herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. Om te beginnen de rechtszaak tegen Adolf Eichmann.
Otto Adolf (Adolf) Eichmann was een van de hoofdverantwoordelijken voor de massamoord op de Joden. Hoewel hij na de oorlog naar Zuid-Amerika vluchtte, werd hij door de Israëlische geheime dienst alsnog opgepoord.
In april 1961 begon in Israël de rechtszaak tegen Eichmann. Na een proces werd hij in de nacht van 31 mei op 1 juni 1962 geëxecuteerd door ophanging. Namens Nederland deed Harry Mulisch verslag van het proces.
De verhalen van Mulisch verschenen in Elseviers Weekblad; later werden de bijdragen gebundeld in het boek De zaak 40/61. De titel verwijst naar het nummer van de zaak tegen Eichmann op de rol van de arrondissementsrechtbank te Jeruzalem.
Afgelopen weekend stond Leeuwarden ook stil bij de lokale bevrijding. Overmorgen staan we stil bij het feit dat Canadese soldaten de stad binnen trokken. Alweer 81 jaar geleden.
Ik denk nog even over wat ik kan lezen. Of kan luisteren, deze dagen.

06 april 2026

Artemis II

We zijn weer op weg naar de maan! Of nou ja, wij als mensheid dan. Vier astronauten maken een tocht achter de maan. Een wetenschappelijk onderzoek naar de de mysterieuze achterkant van de maan.
Het is 'The Dark Side of the Moon', zoals de doorbraak van Pink Floyd heet. Het album zou eigenlijk Eclipse: A Piece for Assorted Lunatics gaan heten. Maar dat gebeurde dus niet.
Adrian Verbree gebruikt deze titel in zijn boek Eclips. De predikant doet hierin verslag van zijn burn-out. Het was een aanleiding om hem ooit te interviewen voor een blad voor Bijbelstudie.
Verbree weet wat de mysterieuze achterkant van de maan is. Nu de wetenschappers nog. Als we met dié kennis de oorlogen kunnen voorkomen, zou me het een investering waard zijn.

28 maart 2026

De Leesclub: Ronald Giphart - Ik ook van jou

Een onderdeel van mijn studie Docent Nederlands is het vak De Leesclub. Voor deze colleges buigen we over (jeugd)literatuur. We lezen en herlezen boeken, en vormen daar een mening over.
Het is geen straf om boeken te lezen voor school.
Een van de boeken is Ik Ook Van Jou van Ronald Giphart. Ik ken de schrijver een beetje, omdat hij sinds de jaarwisseling het radioprogramma De Taalstaat presenteert. Het valt niet mee om Frits Spits op te volgen.
Ik Ook Van Jou gaat over twee jonge schrijvers, die besluiten om naar de Dordogne te reizen. Ronald en (Edgar) Fräser zijn de hoofdpersonen. 'Toevallig' zijn Ronald en Edgar de twee voornamen van de auteur zelf. Eigenlijk gaat Ik Ook Van Jou vooral over Giphart zelf.
En veel over seks. Het verhaal in het boek is niet zo heel sterk, twee jongens op pad die verliefd worden op twee meisjes die ze op hun vakantieplek tegenkomen. En ondertussen denken ze aan hun eigen liefdes in Nederland. Over trouw, ontrouw, vreemdgaan, dat soort dingen.
In mijn herinnering was het boek dertig jaar geleden een heuse hype. Bij het herlezen van het boek vind ik die hype overdreven. Was dit boek nou zo bijzonder? Het leest makkelijk, soms wel grappig, maar dat is het dan ook.
Ik vond het niet erg dat ik het exemplaar na een paar weken weer moest inleveren bij de bibliotheek

20 maart 2026

Lentedag

Gisteren was het een zonovergoten lentedag. Samen met onze poes zat ik in de tuin. De poes deed de tuin, ik las een boek.
En ik moest denken aan een lied van Doe Maar, geschreven door Ernst Jansz. Het lied heet Oorlog, en is terug te vinden op Klaar. Het album Klaar was in 2000 de reünie-plaat van de band.
Jansz vraagt zich af:

is hij altijd bij ons
rust hij slapend op het plein
waar mensen buiten zitten in de zon
wanneer begint de oorlog
is er oorlog tussen ons.

Ik weet niet wanneer het begint. Zo met de poes in de tuin moest ik niet denken aan oorlog.
(De tekst komt uit Dit Is Alles. De teksten van Doe Maar en andere stukken, dat in 2000 verscheen).

14 maart 2026

Tears of Rage

De Boekenweek is weer volop bezig. Dit jaar is het thema "Mijn generatie" en draait om generatiegevoel, familiegeschiedenis, intergenerationele overdracht en de verschillen en overeenkomsten tussen groepen.
Ik ben in dit verband het lied Tears Of Rage nog niet tegengekomen. Dat lied is geschreven door Bob Dylan en Richard Manuel, de zingende pianist van The Band. Een lied over de ondankbaarheid, die Amerikaanse veteranen na de Vietnam-oorlog hebben ervaren. Of dgaat het over de idealen die door nieuwe generaties worden verbleekt? Of is het een bewerking van Shakespeare's King Lear, over verraad en verdriet?
Ach, zo heeft elke generatie zijn eigen literatuur. En zijn eigen interpretaties van het voorgaande.

07 maart 2026

Gijsbrecht

Een halve maand geleden waren mevrouw Frits en ik in Apeldoorn. We passeerden de auto op de Gijsbrechtstaete, naast de Gijsbrechtgaarde. En ik dacht aan Amsterdam.
Elk jaar wordt in de hoofdstad het toneelstuk Gijsbrecht van Aemstel van Joost van den Vondel opgevoerd. Een soort nieuwjaarsreceptie. Twee jaar geleden waren wij bij een matinee-uitvoering hiervan. We hebben erg genoten, en gelachen, want hoewel het een treurspel is, is het geen treurig spel.
Maar op dat moment hadden mevrouw Frits en ik andere dingen aan ons hoofd. Zo tussen de staete en de gaarde.

28 februari 2026

Hamnet

Vandaag waren mevrouw Frits en ik bij de film Hamnet. Dit is de verfilming van het gelijknamige boek van Maggie O'Farrell, inmiddels ook al vijf jaar oud. We lazen het boek een tijd terug voor onze literatuurkring.
Een bijzonder verhaal. Over William Shakespeare, die zijn zoon Hamnet verliest. Om zijn verdriet vorm te geven, schrijft hij een toneelstuk: Hamlet, Prins van Denemarken. In Shakespeares dagen nam men het niet zo nauw bij de burgerlijke stand, en zijn de namen Hamnet en Hamlet inwisselbaar.
Twee uur duurt de film. Een lange zit, zo zonder pauze. Maar we hebben ons niet verveeld. De film blijft redelijk dicht bij het verhaal uit het boek. Natuurlijk blijft het boek beter dan de verfilming, maar vooruit.
We zijn lopend op en neer gegaan. Een mooie wandeling van twee keer een uur. Een goede manier om samen over de thematiek van dit verhaal na te denken.

21 februari 2026

Quabbenburgerweg

Sinds jaar en dag staat in mijn boekenkast het naslagwerk Over straatnamen met name van René Dings. Een onderhoudend boek over straatnamen. De historie, een overzicht. Door dit boek let ik wel eens vaker op straatnamen.
Zo passeerden mevrouw Frits en ik onlangs de Quabbenburgerweg. Vanwege die Q een weinig voorkomende naam. Even verderop was de Beentjesweg. Ik dacht aan de beentjes van Sint Hildegard, de film van Herman Finkers.
En het Gaarthepad, dat me doet denken Garth Hudson, de organist van The Band.
Kortom, de paden op en de lanen in. Omdat je daar mooie proza en poëzie vindt.

18 februari 2026

Terugtrekkende staatssecretaris

Nathalie van Berkel was tot begin deze week een veelbelovende politica namens D66. Nadat ze na de vorige verkiezingen voor de Tweede Kamer in het parlement kwam, was haar volgende stap het staatssecretariaat voor Financiën.
Ware het niet dat ze haar kandidatuur introk. En ook het Huis van de Volksvertegenwoordiging verlaat. Van Berkel doet dat, omdat er vragen waren gerezen rond haar diploma's. Ze had hierover foute informatie verstrekt.
Van Berkel stopt nog voordat ze is begonnen. Dat is een ander verhaal dan bij een andere staatssecretaris, Philomena Bijlhout. In 2002 werd zij namens de Lijst Pim Fortuyn beëdigd als bewindspersoon. Bij haar sollicitatie had ze stellig beweerd dat ze niet betrokken was geweest rond de Decembermoorden in haar geboorteland Suriname: "U zult van mij geen foto's tegenkomen in uniform."
Maar die foto's bleken er wel te zijn. Sterker nog, RTL Nieuws had de kiekjes gevonden en gepubliceerd. De positie van Bijlhout was onhoudbaar; tijdens de presentatie van de ministers en staatssecretarissen in Balkenende's eerste kabinet trad zij af.
In 2008 verscheen haar autobiografische boek Maar Dan Een Dag, waarin ze over haar leven en werk verteld. Misschien dat Van Berkel ook nog wel een politiek boek publiceert, over haar carrière in de knop gebroken.

12 februari 2026

Cees Nooteboom (1933-2026)

De woensdag overleden schrijver Cees Nooteboom vond na een rooms-katholieke vorming zijn thuis in de mystiek. Na een roerige jeugd zwierf hij decennialang de wereld over. Overal zag hij schoonheid, en raadsels.
Het komt niet vaak voor dat een schrijver na een kritische recensie van zijn werk in een krant, in diezelfde krant reageert, en dan nog wel met een gedicht.
Het gebeurde in 1999. Maarten Doorman had in NRC een nieuwe dichtbundel van Nooteboom, Zo kon het zijn, kritisch besproken. Nootebooms gedichten waren Doorman te filosofisch, zijn poëzie was volgens hem ‘gelegd op een raster van wijsbegeerte, godsdienstgeschiedenis en mythologie’. Het wemelde volgens Doorman in de gedichten van ‘ouderwetse filosofische begrippen als “tijd”, “eeuwigheid” en “ziel”.
Dat liet Nooteboom zich niet zeggen. Hij schreef een gedicht, ‘Nee, Doorman’, dat terechtkwam tussen de ingezonden brieven in de krant.

Lees verder in het Nederlands Dagblad.

09 februari 2026

Rembrandt

Een krijttekening van Rembrandt heeft vorige week 12,7 miljoen euro opgebracht. Het is het hoogste bedrag ooit voor een tekening van Rembrandt. Het record stond op 3,7 miljoen euro.
Rembrandt van Rijn maakte de schets Rustende jonge leeuw tussen 1638 en 1642. Vorig jaar was de tekening, die niet veel groter is dan een smartphone, te zien in het H'ART museum in Amsterdam.
Rembrandt van Rijn heeft wel wat met Leeuwarden. Zijn echtgenote Saskia Uylenburgh was dochter van de Leeuwarder burgemeester Rombertus Uylenburgh. Daarom vindt je in de stad de verschillende Rembrandt- en Saskiastraten.
Niet gek dat ik bij een wandeling onlangs een zelfportret van Rembrandt zag. Op een fietstas, dat dan weer wel.
Jaren geleden kreeg ik een eervolle vermelding bij een dichtwedstrijd, over mijn gedicht over de schilder. Aanleiding voor mijn vader om het boek Rembrandt En Ik cadeau te doen. Het boek was gebaseeerd op de gelijknamige miniserie.
Maar toen wist ik nog niet van de rustende jonge leeuw.