Dwalen

Columniste Reina Wiskerke schreef dit weekend over dwalen in spiritualiteit. Ze sluit haar column af met een verwijzing naar Tolkien. "‘Niet ieder die dwaalt is verloren.’ Not all those who wander are lost ... Het is een prachtige zin, die echter veronderstelt dat dwalers wel degelijk de weg kwijt kunnen zijn."

Ze had hier ook de naam van Daniël Lohues kunnen noemen. Op zijn album Allennig IV staat het mooie liedje Niet alle dwalers bennen verdwaald. Want ook dwalen kan een doel hebben. Ik denk dat Lohues de boeken van Tolkien wel kan waarderen.

Ik dwaalde de afgelopen dagen door mijn boekenkast. Dat gebeurde naar aanleiding van het overlijden van Jacques Wallage. In een van de verhalen die ik over de voormalige Groningse burgemeester las, werd de naam van schrijver Nico Rost genoemd. Rost en Wallage waren beide Groningers, en geboren in een (seculier) joods gezin.

Had ik van Rost niet iets in de kast staan? Zeker, het boek De Vrienden Van M'n Vader, uit 1956. Over de Joodse vrienden uit de Folkingestraat.

Ach, niet elk dwalen laat zich vergelijken met het het andere dwalen.

Inbraak

Afgelopen week werden mevrouw Frits en ik onaangenaam verrast door een inbraak. Gelukkig viel de schade mee, maar wel heeft de dief (m/v) een briefje van tien euro meegenomen.

De agent die bij ons de aangifte kwam opnemen, zei dat het de dief enkel om contant geld was te doen. Dat was voor mij de aanleiding om te denken aan het lied Heroïne van Doe Maar. Dit lied staat op 4US, het laatste album van de band in de eerste periode.

Ernst Jansz schreef het lied, met waarschijnlijk drummer René van Collem in zijn achterhoofd. De drummer was in de jaren tachtig zwaar verslaafd aan drugs. In Heroïne zingt Jansz onder meer:

besteelt je moeder voor een tientje

als jij maar je shot krijgt

Had de dief geld nodig? Had ons maar gevraagd, dan konden we je helpen. Net als de bisschop Myriel van Digne, een van de figuren uit het boek Les Misérables. Als de gewezen veroordeelde Jean Valjean bij de bisschop overnacht, verlaat hij de pastorie in de ochtend - mét kerkzilver. Jean wordt gesnapt door de politie, die met hem teruggaat naar de bisschop om verhaal te halen.

Myriel bevestigd dat Valjean dit zilver had meegekregen. "Waarom was je zo snel vertrokken? Dan had je de rest ook nog meegekregen?" zegt de geestelijke met de gendarmerie in het bijzijn. Jean Valjean krijgt het kerkzilver mee, als een startkapitaal om een goed leven te leiden.

Zo kan het dus ook. Maar ja, een diefstal is niet leuk. Je bent toch belazerd. Als jij maar je shot krijgt. Terwijl je ook rechtvaardig door het leven kunt gaan, ongeacht je achtergrond.

Max Havelaar

Max Havelaar is overleden. Nee, niet de makelaar in koffij, maar de acteur die Max Havelaar speelt in de verfilming van Multatuli's boek.

Peter Faber is 82 jaar geworden. De film Max Havelaar heb ik gezien. Uiteraard. Het was voor regisseur Fons Rademakers een klus om het boek te verfilmen.

Ik ben door dit nieuws weer wat bij Multatuli. Bij zijn meesterwerk, maar ook bij Woutertje Pieterse. Bij de lijvige biografie die Dik van der Meulen over Multatuli schreef; de dissertatie kreeg in 2002 de Ako Literatuurprijs, wat het legitimeerde om het boek voor de leeslijst van de havo te gebruiken.

Peter Faber. Zo'n overlijden is altijd triest. Maar ook weer de opmaat om de boekenkast in te duiken.

Verraad

Een overvalwagen, een Oostenrijkse SS'er en acht onderduikers. Dat is wat er aan de hand was, die 4e augustus 1944 aan de Prinsengracht in Amsterdam. Na twee jaar werden de Joden opgehaald, na lang voor de bezetter te zijn vergeten.

Van die acht onderduikers overleefde alleen Otto 'Pim' Frank de verschrikkingen van de oorlog. Zijn dochters Margot en Anne bezweken in Bergen-Belsen, echtgenote Edith overleed in Auschwitz-Birkenau.

Vandaag 82 jaar geleden dat de onderduikers werden opgehaald. We vergeten het niet.

Odyssee

Nee, het verhaal van de Odyssee heb ik niet gelezen. Dat is jammer bij het zien van de film die Christopher Nolan op basis van het epos maakte. Ik weet dus niet of de regisseur, die ook het script schreef, zich wat houdt aan wat Homerus heeft geschreven.

Maar ik heb dan ook geen gymnasium gevolgd. Dus ik heb de Griekse klassiekers niet hoeven te vertalen.

Wel staat het boek in de kast, in de vertaling van M.A. Schwartz. Misschien moet ik die herdruk uit 2016 maar eens gaan lezen. Om te kijken wat het verhaal zo bijzonder maakt. En of de film zich dus houdt aan het origineel.

Dylan noemt het boek in zijn Nobel Speech, dat hij na de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur heeft gemaakt. Deze speech was overigens een eis van de Zweedse Academie voor de laureaat, om de 880.000 euro over te maken naar de 'winnaar'.

Misschien binnenkort maar een vakantie opnemen. En dan bladeren door Homerus. Lijkt me een goede tijdbesteding.

Data

Wat moet je schrijven in een weekend waarin zoveel dingen samenkomen? Afgelopen weekend was zo'n periode waarin van alles samen kwam.

Zo was het zaterdag de 25e sterfdag van Herman Brood. De zanger nam zelf afscheid van het leven, door een sprong te wagen vanaf het dak van het Hilton Hotel in Amsterdam.

Waarschijnlijk een willekeurig gekozen datum. Die elfde juli is namelijk ook de dag die onlosmakelijk verbonden is met Srebrenica. Die dag in 1995, dit jaar dus 31 jaar geleden, viel de enclave. Onder toezicht van Nederlandse militairen.

Zaterdag was het ook de veertigste verjaardag van Queen's optreden in het Wembley stadion in Londen. Twee shows gaven de Britse muzikanten. Het bleek achteraf de laatste tournee te zijn in de bekende bezetting.

Maandag was het de 41e verjaardag van Live Aid. Dat was het grootste optreden ooit om geld in te zamelen. Met concertlocaties in twee continenten. Dat soort dingen.

Ik schrijf maar niets. Er is genoeg gezegd en geschreven.

Connie Palmen wint Constantijn Huygens-prijs 2026

Schrijfster Connie Palmen krijgt de Constantijn Huygens-prijs. Ze debuteerde met de bestseller De Wetten en schreef daarna nog vele boeken, verhalen en essays. "Zolang ik leef, zal ik ook schrijven."

"Ik ben ongelooflijk blij met deze prijs," zegt Palmen. "Ik heb altijd wel de erkenning van lezers gehad, lezers blijven heel trouw."

Maar het winnen van deze prijs geeft nu ook een gevoel van erkenning. "Ik heb altijd gezegd dat schrijven mijn huwelijk met de wereld is. Ik trek me heel lang terug en ik denk. En eigenlijk het resultaat van dat denken komt in die literaire werken terecht. Dat is eigenlijk wat ik te geven heb, ik zou ook niet schrijven als het niet voor de wereld was."

Palmen schrijft dus niet voor zichzelf, zegt ze. "Ik schrijf hoogstens een boodschappenbriefje tegenwoordig voor mezelf, zodat ik niet de nootjes vergeet."

Rode draad

Wat het publiek uit haar boeken moet halen, vindt Palmen lastig te zeggen. "Ik ben op de eerste plaats ook altijd in gesprek met de literatuur zelf. Ik probeer altijd een roman te schrijven die er nog niet is. Dus je doet ook altijd iets met de kunstvorm zelf, om het maar heel plechtig en groot te zeggen, maar ik heb absoluut geen zin om het kleiner te maken."

Wel doet Palmen naar eigen zeggen voortdurend onderzoek naar het microniveau. "Van hoe gaat het tussen jou en mij? Hoe verhoud ik me tot anderen? Wat is liefde? Wat is familie?"

Om vervolgens ook weer verder uit te zoomen. "Wat heeft familie te maken met de eerste groep waartoe je behoort? Want er bestaat ook zoiets als gekozen familie."

Overgave

Palmen debuteerde met haar boek De Wetten, en heeft dat lang uitgesteld, zegt ze. "Ik debuteerde pas op mijn 35e. Juist omdat ik wist, dit is alles. Vanaf dat moment begint een leven dat alleen nog maar in dienst zal staan van schrijven."

Dat komt ook terug in Palmens nieuwste boek, dat in september verschijnt. "Ik schrijf ook in Johnnie Walker: een man die mij zou liefhebben zou niet van een vrouw houden, maar van een schrijver. Wat echt iets anders is."

Palmen legt uit wat dat verschil inhoudt: "Er is al iets wat mijn grote overgave vraagt. En daar moet je maar tegen kunnen als man om zo'n concurrent te hebben. Ik hou van de overgave, maar niet elke man verdraagt het."

Autobiografie of autofictie?

"Ik heb altijd gezegd, mijn werk is heel autobiografisch. Ik heb het nooit verhuld." Volgens Palmen zit er een groot verschil tussen autobiografie of autofictie. "Ik vind dat wat tegenwoordig autofictie wordt genoemd, dat dat eigenlijk een soort verkapte term is om therapeutische proza te schrijven. Het fictionele element daaraan is buitengewoon gering."

Dat is wezenlijk anders dan Palmens eigen werk, zegt ze. "Het is vooral ook in een romanvorm onderzoeken van wat bijvoorbeeld het autobiografische is. Ik vind al zodra ik het woord 'ik' gebruik, vind ik dat eigenlijk al een vorm van fictie. Zodra ik over mezelf praat, heb ik al een verhaal klaar dat gestructureerd is, waarin ik fungeer als hoofdpersonage."

Bron: NPO Radio 1

Marjan Berk is overleden

Schrijfster Marjan Berk is zondag 5 juli in Amsterdam overleden.

Marjan Berk (Zeist, 1932) haalde in 1954 haar verpleegstersdiploma maar werd op haar 21e toegelaten tot de toneelschool in Amsterdam. Ze was vervolgens 27 jaar werkzaam in het cabaret (onder meer bij Wim Kan, Lurelei en Jaap van der Merwe), toneel, musical, film en televisie. In 1977 schreef ze de muzikale show Moeder en haar jongens, waarna zij voor radio en tv ging schrijven. In 1994 ontving zij voor de 66-delige tv-serie Vrouwenvleugel de Gouden Televizierring.

Nadat ze in 1981 haar eerste boek (Nooit meer slank) publiceerde, schreef ze nog 42 romans, verhalenbundels en kinderboeken, zoals Traangas, De feminist, Nooit te oud, Teflon baby en De leukste oma van de wereld. Ze werd door Opzij ‘de koningin van het lichte boek’ genoemd en wist altijd feilloos de finesses van het dagelijks leven bloot te leggen met humor én zelfspot. Elsbeth Etty schreef over haar in NRC: ‘Marjan Berk schrijft met zoveel gemak, zo soepel en speels, dat je al lezend over het hoofd dreigt te zien hoe knap-natuurlijk haar dialogen zijn en hoeveel techniek ze daarvoor in huis moet hebben.’ Het merendeel van haar boeken verscheen bij Uitgeverij Atlas Contact.

Sinds 1983 schreef ze columns in het Utrechts Nieuwsblad, de Provinciale Zeeuwse Courant, de Gaykrant, Margriet, en tot recent in het AD en Mokum magazine. Zij was daarmee de oudste columniste van Nederland. Onvermoeibaar reisde ze tot voor enige jaren geleden door het hele land om lezingen te geven in boekhandels en bibliotheken en om zich in te zetten voor de laaggeletterden en de emancipatie van ouderen.

In november 2025 presenteerde ze onder grote belangstelling haar laatste boek: Hofdames. Verhalen uit een eigenzinnig Amsterdams hofje, over de bewoners en de geschiedenis van het Occohofje, een eeuwenoud Amsterdams vrouwenhofje waar zij zelf sinds 2016 woonde.

Marjan Berk zou komende zaterdag 94 jaar zijn geworden. Ze laat vijf kinderen, acht kleinkinderen en drie achterkleinkinderen na.

Bron: uitgeverij Atlas Contact

Plakkaat van Verlatinge

Vandaag vieren de Verenigde Staten van Amerika hun 250e verjaardag. In 1776 verklaardde deze Britse kolonie zich onafhankelijk van het moederland. Donald Trump, die tegenwoordig de scepter zwaait in Amerika, pakt groots uit.

Ik ken eigenlijk geen Nederlandse boeken of muziek over de Onafhankelijkheid. Of nou ja, het moet het Plakkaat van Verlatinge zijn. Zowel nationaal als internationaal heeft het Plakkaat eeuwenlang als inspiratiebron gediend. Er zijn duidelijke inhoudelijke parallellen te vinden tussen de tekst van het Plakkaat en de Amerikaanse Declaration of Independance uit 1776.

Opmerkelijk trouwens, in het Verenigd Koninkrijk is een zeldzame druk van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring gevonden. Het gaat om een exemplaar dat is gedrukt in Exeter in de Amerikaanse staat New Hampshire. Van de Exeter-versie zijn tot nu toe elf exemplaren bewaard gebleven.

Ik moet ook maar mijn bibliotheek induiken. Misschien ligt er hier ook wel een uitgave van de onafhankelijkheidsverklaring.

De Leesclub: Literaire wandeling

Met de Leesclub, een groep studenten Nederlands van NHL Stenden, maakte ik van de week een literaire wandeling. Dat deden we onder leiding van onze docenten. Een korte wandeling, zeker niet representatief voor het hele literaire leven in Leeuwarden.

Je moet ergens beginnen. En dat deden we bij de ingang van het gebouw aan de Rengerslaan. We lazen een aantal gedichten die onderdeel zijn van de Poëzieroute in de stad. Deze route bestaat al sinds 1993, ter gelegenheid van het afscheid van mr. G.J. te Loo als burgemeester van Leeuwarden. Elk jaar worden nieuwe tableaus met gedichten aan de route toegevoegd.

We eindigden bij de Oude Stadsbegraafplaats Leeuwarden, de algemene begraafplaats aan de Spanjaardslaan. Memento mori, gedenk te sterven. Je moet ergens beginnen als je studenten Nederlands een literaire wandeling aanbiedt.

Ik heb een paar foto's gemaakt. Ter herinnering.

Kindertransport Kamp Vught

Afgelopen weekend zijn in Nationaal Monument Kamp Vught de Kindertransporten herdacht. Vanuit dit concentratiekamp vertrokken 6 en 7 juni 1943 twee transporten naar vernietigingskamp Sobibor..

De transporten staan vermeld in het monumentale boek In Memoriam, dat Guus Luijters in 2012 publiceerde. Vanuit Vught kwam de kinderen in Westerbork, waar dinsdag 8 juni 1943 de trein naar Sobibor vertrok. De trein telde 46 wagons, met 3017 gedeporteerden. Hier zaten 1145 kinderen in.

Bizarre aantallen.

De Kindertransporten komen ook voor in het lied Kunt u zich dat voorstellen van Tom America. Hij maakte dit lied voor de cd Wie, dat in 2010 verscheen ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van het Nationaal Monument Kamp Vught.

In het lied komt deze tekst voor:

je wist niet wanneer en hoe en wat en wie

ze zochten altijd groepen op

d'r is op een gegeven ogenblik een kindertransport...

weggegaan en...

hele kleine kinderen tot tot ik weet niet hoeveel jaar

dat was iets verschrikkelijks

d'r is een rouw geweest in Vught en...

d'r is een rouw geweest in Vught en...

d'r is een rouw geweest in Vught en...

Ik wil er eigenlijk niet over nadenken. En tegelijk ook wel. Juist wel. En deze dingen noemen. De namen van de kinderen zijn genoemd door Luijters. Ze zijn niet in de vergetelheid geraakt, wat de bedoeling was van de nazi's.

Hun transport is niet voor niets geweest.

Lieke Marsman overleden

Dichter, filosoof en schrijver Lieke Marsman is overleden, meldt haar uitgeverij Pluim. Ze is 35 jaar geworden.

Marsman publiceerde essays, romans en dichtbundels. Ze was onder meer bekend van de boeken Op een andere planeet kunnen ze me redden en Het tegenovergestelde van een mens. Tussen 2021 en 2023 was Marsman Dichter des Vaderlands.

Marsman leed al jaren aan een zeldzame vorm van kraakbeenkanker en was ongeneeslijk ziek. In 2022 meldde ze dat vanwege haar ziekte een arm geamputeerd moest worden. In haar werk behandelde ze vaak thema's als leven en dood, haar ziekte gaf daarop een nieuw perspectief.

Bron: NOS

Doe Maar

Het is vandaag 26 jaar geleden dat ik voor het eerst naar een concert ging. Als jochie van 14 jaar bezocht ik een concert van Doe Maar. De band was bezig met een reüniereeks van liefst 16 concerten in Ahoy', Rotterdam.

Doe Maar was mijn eerste eigen muzikale ontdekking. Natuurlijk wist ik al wel van (pop)muziek. Namen als Bob Dylan, Queen, Ayreon, Fish, Boudewijn de Groot passeerden regelmatig de revue. Deze keer kwam ik eens met een nieuwe naam.

Wat ik toen nog niet wist, was hoe Doe Maar mijn horizon verbreedde. Via de band werden muzikale en literaire dwarsverbanden gelegd. Zo ontdekte ik het solowerk van de bandleden. Hoorde ik van CCC Inc., wat weer de opening was naar de folk en americana. Las ik de boeken van Ernst Jansz. Zag ik via Jansz titels van inspiratiebronnen. Et cetera.

Maar het was ook de eerste in een reeks van talloze andere concerten. Van Doe Maar, maar ook van al die andere artiesten.

Dat is dus ruim een kwart eeuw geleden. Ik had het niet willen missen.

De Leesclub: Maarten 't Hart - Stenen voor een ransuil

Er zijn dagen dat ik niet aan Maarten 't Hart denk. Maar er zijn ook dagen dat ik wel met hem bezig ben. Bijvoorbeeld als ik een boek van hem moet lezen voor De Leesclub. Zijn boek Stenen voor een ransuil staat op de leeslijst.

Het boek beschrijft het leven van Ammer Stol, een gereformeerde adolescent. Ammer houdt van muziek, maar zijn ouders keuren muziek af. In het geheim neemt de domineeszoon Ammer orgelles bij meneer Brikke, organist in de hervormde kerk. Gaandeweg ontdekt Ammer zijn eigen homoseksualiteit.

Ik vond het een mooi boek. Mooie stijl, prettig om te lezen. Wat ook het lezen makkelijk maakte, was dat in dit boek niet expliciet wordt afgegeven op het gereformeerde geloof. Dit geloof wordt meer als een vanzelfsprekendheid ervaren, iets wat meespeelt in het ontwikkelen van je eigen identiteit.

Het boek las ik een paar weken geleden, in een van de eerste warme voorjaarsdagen. Zulke omstandigheden helpen natuurlijk ook bij het lezen van een boek.

Maarten 't Hart, gepromoveerd op voortplanting bij muizen, maakte deel uit van de literaire beweging De Zeventigers.

Literatuurprijzen

Afgelopen week zijn twee literaire prijzen uitgereikt.

Bert Natter heeft maandag de Libris Literatuur Prijs gewonnen met zijn roman Aan het einde van de oorlog. In Aan het einde van de oorlog volgen we 31 personages in en rondom een concentratiekamp van 20 op 21 april 1945. De jury spreekt van een niet weg te leggen roman over onze geschiedenis.

Het is Natters derde bekroning voor zijn roman, die als de definitieve doorbraak bij het grote publiek gezien kan worden. Eerder al won Aan het einde van de oorlog de Mezza Boek van het Jaar-verkiezing en de Confituur Boekhandelsprijs.

Een dag later kreeg schrijver Michael Berg de Hebban Thrillerprijs voor zijn boek Terugkeer. Michael Berg, pseudoniem van Michel van Bergen Henegouwen, zegt dat het winnen van de prijs een "erkenning is van bijna 20 jaar schrijven".

Terugkeer is het eerste boek van de Mergellandmoorden-trilogie en volgt politieagent Alex Nievelsteijn. Hij keert na een traumatische ervaring bij de Amsterdamse politie terug naar zijn geboorteplaats in Zuid-Limburg. Daar geeft hij leiding aan een coldcaseteam en maakt hij jacht op een seriemoordenaar.

De Leesclub: Coen Peppelenbos – Onfatsoenlijk en luxueus

Twee jaar geleden verscheen de novelle Onfatsoenlijk en luxueus van de hand van Coen Peppelenbos. Het gaat over de boekenverzamelaar Chris Vos, die in het dagelijks leven schilderijen invetariseert voor het Groninger Museum. Ondertussen krijgt hij via een dating-app een amoreuze verhouding met Gio, wiens verhouding later in een ander licht komt te staan.

Gio blijkt namelijk in het echt Jaap te heten. Zijn oma, bij wie Vos de schilderijen wil overnemen voor het museum, blijkt een bijzondere uitgave te hebben van De stille kracht van Louis Couperus, in gebatikt katoen en fluweel. Om die band te bemachtigen, schakelt Vos zijn stagiaire en minnaar in.

Het boek is een verhaal over kunst, literatuur, hebzucht, machtsverhoudingen, maar ook met een homo-erotische ondertoon. Waarbij ik me niet aan de indruk kan onttrekken dat die ondertoon misschien het belangrijkste motief is in Onfatsoenlijk en luxueus.

De ontdekking van de hemel

Vandaag is het 24 jaar geleden dat Pim Fortuyn werd vermoord. Vijf schoten had Volkert van der Graaf nodig om de politicus en wetenschapper om te leggen. Fortuyn was op het Mediapark in Hilversum om een interview te geven in het radioprogramma Ruuddewild.nl, als onderdeel van de verkiezingscampagne.

Het was anderhalve week voor de verkiezingen van de nieuwe Tweede Kamer. In maart had Fortuyn bij de gemeenteraadsverkiezingen in zijn thuisstad Rotterdam al flink gewonnen. Leefbaar Rotterdam kwam als grootste uit de bus en vernederde de PvdA, sinds jaar en dag de grootste in de Maasstad. Die opmars zou Fortuyn ook voor Den Haag gaan maken.

Wilhelmus Simon Petrus (Pim) Fortuyn had als schrijver en columnist ook al naam gemaakt. In 1995 kwam hij bijvoorbeeld met het boek De Verweesde Samenleving, waarin hij de Nederlandse maatschappij analyseert. Die analyse kon niet zonder gevolgen blijven, en dus maakte de socioloog de overstap naar de politiek.

Fortuyns visie was aards gericht, ondanks een rijke rooms-katholieke opvoeding. De hemel, daar lijkt hij in zijn publicaties niet veel van te moeten hebben. Maar misschien heeft Pim Fortuyn de hemel inmiddels ontdekt.

De Ontdekking Van De Hemel is het magnum opus van schrijver Harry Mulisch. Nu denk ik niet dagelijks aan dit boek of aan Mulisch. Maar wel door een nieuwsbericht over een Britse tweeling. Michelle en Lavinia Osbourne zijn erachter gekomen dat ze niét dezelfde vader hebben.

Dat komt door een uiterst zeldzaam biologisch verschijnsel genaamd heteropaternale superfecundatie. Hierbij laat een vrouw in één menstruatiecyclus meerdere eicellen vrij. Als die eicellen vervolgens worden bevrucht door sperma van verschillende mannen, kunnen er twee embryo's met verschillende vaders ontstaan.

Wereldwijd is dit voor zover bekend pas twintig keer eerder voorgekomen.

Twee vaders met twee kinderen, dus. Iets doet zich in mijn herinnering ook voor in 'De Ontdekking', maar dan twee vaders met één kind. Hoofdpersoon Quinten Quist moet over expliciete eigenschappen beschikken, om de Tien Geboden weer naar de hemel terug te brengen. Om die eigenschappen te krijgen, wordt hij verwekt door twee mannen die dat niet van elkaar weten: Onno Quist en Max Delius.

Nou ja, de literatuur is nooit ver weg, zullen we maar zeggen.

Overigens hebben de moord op Fortuyn en de ontdekking van de hemel niets met elkaar te maken. Dat daar dan geen misverstand over bestaat. Het enige dat beide dingen aan elkaar verbindt, is mijn geest, geuit op dit blog.

81

Vandaag staan we stil bij de doden die vielen voor onze bevrijding. Morgen staan we stil bij die bevrijding, inmiddels 81 jaar geleden. Wat lees je? Wat zing je?

Ik denk aan de tekst Een Foto, een tekst van Willem Wilmink en uitgevoerd door Herman van Veen. Inclusief joodse viool. Over de man met vlinderdas, over het Jonas Daniël Meijerplein. En de zoon die ontdekte, dat zijn vader die lachende soldaat was.

Voor vandaag is dat meer dan genoeg.

You may call me Timmy

Duitsland is in de ban van een bultrug. Begin deze week werd het dier losgemaakt van de zandbak in de baai bij het Duitse eiland Poel, maar hij is weer terug. Vorige maand strandde het dier bij de badplaats Timmendorfer Strand, waardoor hij de naam Timmy kreeg.

Zou de naamgever van de bultrug een fan zijn van Bob Dylan? In zijn gospel Gotta Serve Somebody eindigt Dylan met de namen die hem gegeven kunnen worden. Welke naam je Dylan ook geeft, je moet iemand dienen.

You may call me Terry, you may call me Timmy

You may call me Bobby, you may call me Zimmy

You may call me R.J., you may call me Ray

You may call me anything but no matter what you say

Maar dat weet ik niet. Het is wel een mooie bijkomstigheid, zo'n naamgeving. Hoewel Timmy in dit geval vooral een koosnaam is. Grote kans dat Timmy niet luistert als je hem (of haar?) zo noemt.

De zaak 40/61

Afgelopen weekend was een vol weekeinde vol herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. Om te beginnen de rechtszaak tegen Adolf Eichmann.

Otto Adolf (Adolf) Eichmann was een van de hoofdverantwoordelijken voor de massamoord op de Joden. Hoewel hij na de oorlog naar Zuid-Amerika vluchtte, werd hij door de Israëlische geheime dienst alsnog opgepoord.

In april 1961 begon in Israël de rechtszaak tegen Eichmann. Na een proces werd hij in de nacht van 31 mei op 1 juni 1962 geëxecuteerd door ophanging. Namens Nederland deed Harry Mulisch verslag van het proces.

De verhalen van Mulisch verschenen in Elseviers Weekblad; later werden de bijdragen gebundeld in het boek De zaak 40/61. De titel verwijst naar het nummer van de zaak tegen Eichmann op de rol van de arrondissementsrechtbank te Jeruzalem.

Afgelopen weekend stond Leeuwarden ook stil bij de lokale bevrijding. Overmorgen staan we stil bij het feit dat Canadese soldaten de stad binnen trokken. Alweer 81 jaar geleden.

Ik denk nog even over wat ik kan lezen. Of kan luisteren, deze dagen.

Artemis II

We zijn weer op weg naar de maan! Of nou ja, wij als mensheid dan. Vier astronauten maken een tocht achter de maan. Een wetenschappelijk onderzoek naar de de mysterieuze achterkant van de maan.

Het is 'The Dark Side of the Moon', zoals de doorbraak van Pink Floyd heet. Het album zou eigenlijk Eclipse: A Piece for Assorted Lunatics gaan heten. Maar dat gebeurde dus niet.

Adrian Verbree gebruikt deze titel in zijn boek Eclips. De predikant doet hierin verslag van zijn burn-out. Het was een aanleiding om hem ooit te interviewen voor een blad voor Bijbelstudie.

Verbree weet wat de mysterieuze achterkant van de maan is. Nu de wetenschappers nog. Als we met dié kennis de oorlogen kunnen voorkomen, zou me het een investering waard zijn.

De Leesclub: Ronald Giphart - Ik ook van jou

Een onderdeel van mijn studie Docent Nederlands is het vak De Leesclub. Voor deze colleges buigen we over (jeugd)literatuur. We lezen en herlezen boeken, en vormen daar een mening over.

Het is geen straf om boeken te lezen voor school.

Een van de boeken is Ik Ook Van Jou van Ronald Giphart. Ik ken de schrijver een beetje, omdat hij sinds de jaarwisseling het radioprogramma De Taalstaat presenteert. Het valt niet mee om Frits Spits op te volgen.

Ik Ook Van Jou gaat over twee jonge schrijvers, die besluiten om naar de Dordogne te reizen. Ronald en (Edgar) Fräser zijn de hoofdpersonen. 'Toevallig' zijn Ronald en Edgar de twee voornamen van de auteur zelf. Eigenlijk gaat Ik Ook Van Jou vooral over Giphart zelf.

En veel over seks. Het verhaal in het boek is niet zo heel sterk, twee jongens op pad die verliefd worden op twee meisjes die ze op hun vakantieplek tegenkomen. En ondertussen denken ze aan hun eigen liefdes in Nederland. Over trouw, ontrouw, vreemdgaan, dat soort dingen.

In mijn herinnering was het boek dertig jaar geleden een heuse hype. Bij het herlezen van het boek vind ik die hype overdreven. Was dit boek nou zo bijzonder? Het leest makkelijk, soms wel grappig, maar dat is het dan ook.

Ik vond het niet erg dat ik het exemplaar na een paar weken weer moest inleveren bij de bibliotheek

Lentedag

Gisteren was het een zonovergoten lentedag. Samen met onze poes zat ik in de tuin. De poes deed de tuin, ik las een boek.

En ik moest denken aan een lied van Doe Maar, geschreven door Ernst Jansz. Het lied heet Oorlog, en is terug te vinden op Klaar. Het album Klaar was in 2000 de reünie-plaat van de band.

Jansz vraagt zich af:

is hij altijd bij ons

rust hij slapend op het plein

waar mensen buiten zitten in de zon

wanneer begint de oorlog

is er oorlog tussen ons.

Ik weet niet wanneer het begint. Zo met de poes in de tuin moest ik niet denken aan oorlog.

(De tekst komt uit Dit Is Alles. De teksten van Doe Maar en andere stukken, dat in 2000 verscheen).

Tears of Rage

De Boekenweek is weer volop bezig. Dit jaar is het thema "Mijn generatie" en draait om generatiegevoel, familiegeschiedenis, intergenerationele overdracht en de verschillen en overeenkomsten tussen groepen.

Ik ben in dit verband het lied Tears Of Rage nog niet tegengekomen. Dat lied is geschreven door Bob Dylan en Richard Manuel, de zingende pianist van The Band. Een lied over de ondankbaarheid, die Amerikaanse veteranen na de Vietnam-oorlog hebben ervaren. Of dgaat het over de idealen die door nieuwe generaties worden verbleekt? Of is het een bewerking van Shakespeare's King Lear, over verraad en verdriet?

Ach, zo heeft elke generatie zijn eigen literatuur. En zijn eigen interpretaties van het voorgaande.

Gijsbrecht

Een halve maand geleden waren mevrouw Frits en ik in Apeldoorn. We passeerden de auto op de Gijsbrechtstaete, naast de Gijsbrechtgaarde. En ik dacht aan Amsterdam.

Elk jaar wordt in de hoofdstad het toneelstuk Gijsbrecht van Aemstel van Joost van den Vondel opgevoerd. Een soort nieuwjaarsreceptie. Twee jaar geleden waren wij bij een matinee-uitvoering hiervan. We hebben erg genoten, en gelachen, want hoewel het een treurspel is, is het geen treurig spel.

Maar op dat moment hadden mevrouw Frits en ik andere dingen aan ons hoofd. Zo tussen de staete en de gaarde.

Hamnet

Vandaag waren mevrouw Frits en ik bij de film Hamnet. Dit is de verfilming van het gelijknamige boek van Maggie O'Farrell, inmiddels ook al vijf jaar oud. We lazen het boek een tijd terug voor onze literatuurkring.

Een bijzonder verhaal. Over William Shakespeare, die zijn zoon Hamnet verliest. Om zijn verdriet vorm te geven, schrijft hij een toneelstuk: Hamlet, Prins van Denemarken. In Shakespeares dagen nam men het niet zo nauw bij de burgerlijke stand, en zijn de namen Hamnet en Hamlet inwisselbaar.

Twee uur duurt de film. Een lange zit, zo zonder pauze. Maar we hebben ons niet verveeld. De film blijft redelijk dicht bij het verhaal uit het boek. Natuurlijk blijft het boek beter dan de verfilming, maar vooruit.

We zijn lopend op en neer gegaan. Een mooie wandeling van twee keer een uur. Een goede manier om samen over de thematiek van dit verhaal na te denken.

Quabbenburgerweg

Sinds jaar en dag staat in mijn boekenkast het naslagwerk Over straatnamen met name van René Dings. Een onderhoudend boek over straatnamen. De historie, een overzicht. Door dit boek let ik wel eens vaker op straatnamen.

Zo passeerden mevrouw Frits en ik onlangs de Quabbenburgerweg. Vanwege die Q een weinig voorkomende naam. Even verderop was de Beentjesweg. Ik dacht aan de beentjes van Sint Hildegard, de film van Herman Finkers.

En het Gaarthepad, dat me doet denken Garth Hudson, de organist van The Band.

Kortom, de paden op en de lanen in. Omdat je daar mooie proza en poëzie vindt.

Terugtrekkende staatssecretaris

Nathalie van Berkel was tot begin deze week een veelbelovende politica namens D66. Nadat ze na de vorige verkiezingen voor de Tweede Kamer in het parlement kwam, was haar volgende stap het staatssecretariaat voor Financiën.

Ware het niet dat ze haar kandidatuur introk. En ook het Huis van de Volksvertegenwoordiging verlaat. Van Berkel doet dat, omdat er vragen waren gerezen rond haar diploma's. Ze had hierover foute informatie verstrekt.

Van Berkel stopt nog voordat ze is begonnen. Dat is een ander verhaal dan bij een andere staatssecretaris, Philomena Bijlhout. In 2002 werd zij namens de Lijst Pim Fortuyn beëdigd als bewindspersoon. Bij haar sollicitatie had ze stellig beweerd dat ze niet betrokken was geweest rond de Decembermoorden in haar geboorteland Suriname: "U zult van mij geen foto's tegenkomen in uniform."

Maar die foto's bleken er wel te zijn. Sterker nog, RTL Nieuws had de kiekjes gevonden en gepubliceerd. De positie van Bijlhout was onhoudbaar; tijdens de presentatie van de ministers en staatssecretarissen in Balkenende's eerste kabinet trad zij af.

In 2008 verscheen haar autobiografische boek Maar Dan Een Dag, waarin ze over haar leven en werk verteld. Misschien dat Van Berkel ook nog wel een politiek boek publiceert, over haar carrière in de knop gebroken.

Cees Nooteboom (1933-2026)

De woensdag overleden schrijver Cees Nooteboom vond na een rooms-katholieke vorming zijn thuis in de mystiek. Na een roerige jeugd zwierf hij decennialang de wereld over. Overal zag hij schoonheid, en raadsels.

Het komt niet vaak voor dat een schrijver na een kritische recensie van zijn werk in een krant, in diezelfde krant reageert, en dan nog wel met een gedicht.

Het gebeurde in 1999. Maarten Doorman had in NRC een nieuwe dichtbundel van Nooteboom, Zo kon het zijn, kritisch besproken. Nootebooms gedichten waren Doorman te filosofisch, zijn poëzie was volgens hem ‘gelegd op een raster van wijsbegeerte, godsdienstgeschiedenis en mythologie’. Het wemelde volgens Doorman in de gedichten van ‘ouderwetse filosofische begrippen als “tijd”, “eeuwigheid” en “ziel”.

Dat liet Nooteboom zich niet zeggen. Hij schreef een gedicht, ‘Nee, Doorman’, dat terechtkwam tussen de ingezonden brieven in de krant.

Lees verder in het Nederlands Dagblad.

Rembrandt

Een krijttekening van Rembrandt heeft vorige week 12,7 miljoen euro opgebracht. Het is het hoogste bedrag ooit voor een tekening van Rembrandt. Het record stond op 3,7 miljoen euro.

Rembrandt van Rijn maakte de schets Rustende jonge leeuw tussen 1638 en 1642. Vorig jaar was de tekening, die niet veel groter is dan een smartphone, te zien in het H'ART museum in Amsterdam.

Rembrandt van Rijn heeft wel wat met Leeuwarden. Zijn echtgenote Saskia Uylenburgh was dochter van de Leeuwarder burgemeester Rombertus Uylenburgh. Daarom vindt je in de stad de verschillende Rembrandt- en Saskiastraten.

Niet gek dat ik bij een wandeling onlangs een zelfportret van Rembrandt zag. Op een fietstas, dat dan weer wel.

Jaren geleden kreeg ik een eervolle vermelding bij een dichtwedstrijd, over mijn gedicht over de schilder. Aanleiding voor mijn vader om het boek Rembrandt En Ik cadeau te doen. Het boek was gebaseeerd op de gelijknamige miniserie.

Maar toen wist ik nog niet van de rustende jonge leeuw.

Buddy Holly

Het sociale medium X is een merkwaardig medium. Je vindt er veel onzin en geneuzel, maar soms ook leuke weetjes en feitjes. Zo publiceert Boudewijn Steur elke dag wel een feit van de dag. Zoals ook gisteren, 'the day the music died'.

De rock-and-rollartiesten Buddy Holly, Ritchie Valens en “The Big Bopper" J. P. Richardson kwamen 3 februari 1959 om het leven bij een vliegtuigongeluk. Volgens sommige muziekliefhebbers was dit de dag dat de muziek stierf.

Bob Dylan was een paar dagen voor dit ongeluk bij een concert van Holly. Hij schrijft in zijn Nobel Lecture: "[Buddy Holly] was the archetype. Everything I wasn’t and wanted to be. I saw him only but once, and that was a few days before he was gone. I had to travel a hundred miles to get to see him play, and I wasn’t disappointed.

He was powerful and electrifying and had a commanding presence. I was only six feet away. He was mesmerizing. I watched his face, his hands, the way he tapped his foot, his big black glasses, the eyes behind the glasses, the way he held his guitar, the way he stood, his neat suit. Everything about him. He looked older than twenty-two. Something about him seemed permanent, and he filled me with conviction. Then, out of the blue, the most uncanny thing happened. He looked me right straight dead in the eye, and he transmitted something. Something I didn’t know what. And it gave me the chills.

I think it was a day or two after that that his plane went down. And somebody – somebody I’d never seen before – handed me a Leadbelly record with the song “Cottonfields” on it. And that record changed my life right then and there. Transported me into a world I’d never known. It was like an explosion went off. Like I’d been walking in darkness and all of the sudden the darkness was illuminated. It was like somebody laid hands on me. I must have played that record a hundred times."

Muziek en literatuur samengebald in Buddy Holly. Met dank aan Boudewijn Steur.

Regeerakkoord

Gisteren werd het regeerakkoord van het aanstaande kabinet-Jetten gepresenteerd. Aan de slag, luidt de titel. Een titel waar menig kabinet hetzelfde over denkt.

Zou zo'n tekst van een akkoord ook proza kunnen zijn? Bundel alle regeerakkoorden, en je hebt een aardige bloemlezing. En een tijdsbeeld.

Ik moet denken aan het boekje Hij Zit Erin!, van alweer vijftien jaar geleden. Het zijn de radio-commentaren bij de doelpunten die het Nederlands Elftal maakte tijdens het WK Voetbal in Zuid-Afrika. Uitgesproken door Jack van Gelder en Bas Ticheler, opgetekend en samengesteld door Rogier Cornelisse.

Commentaar als poëzie. Het werkt.

Carolinenburg

In de wijk waar wij wonen, barst het van de burgen en stinzen. De straten eindigen daar allemaal mee. Eén van die straten is de Carolinenburg.

Volgens Henk Oly in zijn boek Leeuwarder Straatnamen uit 2010 is de straatnaam in 1985 toegekend. Hij schrijft erbij: "In Brongerga, een inmiddels niet meer bestaand dorp oostelijk van Oranjewoud, bouwde stadhouder Willem IV een buitenverblijf voor zijn dochter Carolina (1743 - 1787)."

Zo'n naslagwerk is een educatief boekwerk. Want van Carolina van Oranje-Nassau had ik geen weet. Hoewel zij dus geboren is in mijn geliefde Leeuwarden.

Bij deze naam denk ik vaak aan Lou Reed. Hij maakte ooit een lied over Caroline en noemde het lied Caroline Says II. Fans van Reed kunnen dit veel beter op waarde schatten dan ik. Dus ik stop hier. Want ik ben klaar, omdat ik de linkjes heb gelegd.

Voor nu.

Wisselwachter

Het boek Wisselwachter van Geert Mak staat op plek 4 van de bestverkochte boeken in 2025. Dit boek gaat over politiek adviseur Harry Hopkins, die in de eerste helft van de 20ste eeuw zijn stempel drukte op de Amerikaans-Europese relaties.

Mak is van huis uit jurist, maar is vooral bekend als schrijver van historische boeken. Dat hij met Wisselwachter niet gek scoort, zal een opsteker voor hem zijn. Een aantal boeken van hem heb ik met plezier gelezen, vooral In Europa en De Eeuw Van Mijn Vader.

Onderhoudende boeken, hoewel je je aandacht er ook wel goed bij moet houden. Het duizelt me soms aan namen en jaartallen.

Dan Brown was overigens de bestverkochte auteur van het afgelopen jaar. Zijn boek 'Het ultieme geheim' ging 234.000 keer over de toonbank. Daar kun je ook van houden, dit soort boeken.

Namen #4

Willem Caspar Joseph Passtoors
Willem Henri Emile baron van der Borch
Dion Huidekooper
Pieter Rudolph Wolter van Gesseler Verschuir
Hubertus Wijnandus Jozef Marie (Huub) Stapel
Myriam Therese Selimé Aimée Guarda Elisabeth Josef Hubertus Freiin von Fürstenberg
Karel Lodewijk Cornelis Maria Ignatius baron de Wijkerslooth de Weerdesteijn, heer van Hindersteyn
Hendrik Pancratius (Henk) Wokke
Kim Antonie Lode Clijsters
Albert (Ab) Abspoel
Pascale Serge Marie Louise Plusquin
Paulus Alphonsus Maria Gieske
Willibrordus Clemens Maria (Wilbert) Gieske
Willibrord Jacob Maria (Brord) Davids
Cornelis Willibrordus Maria (Kees) Prins
Gerardus Bernardus Marie Cornelis (Gerard) Thoolen
Manfred Marcel Derman, tot 2003 Manfred Marcel de Graaf
Petrus Johannes Maria (Peer) Mascini
Adriaan Jacobus Marie (Ad) Noyons
Augustinus Petrus Gerardus Henricus (Guus) Hoes
Carola Antonia Gijsbers van Wijk
Dick Scheffer, pseudoniem van Isaäc Komkommer
Gerardus Petrus Marcus Franciscus (Gerard) Mols
Felix Ignatius Maria (Vic) Bonke
Wijnandus Henricus Franciscus Wilhelmus (Wynand) Wijnen
Harmannus Arnoldus Wilhelmus Maria (Harmen) Tiddens
Cornelis Wilhelmus Antonia Maria (Kees) Aarts
Goeswinus Anthoniss (Goessen) van Aken
jonkheer Christiaan Diederik Emerens Johan Bangeman Huygens
Abraham Johannes Aloysius Maria (Bram) Bart
Cornelis Eugène Jacob Maria (Cees/Kees) van Berckel
Frederik Lodewijk Herbert Jan Bosch van Drakestein, heer van Drakestein
Walter Breedveld, pseudoniem van Petrus Martinus Franciscus (Piet) van den Bogaert
Rob Gerard Marie Derikx
Petrus Josephus Johannes Sophia Maria van der Does de Willebois
Willem Boudewijn Donker Curtius van Tienhoven
Flemming Freddie Viguurs
Laurens Storm van 's Gravesande
Hadewych/Helwich/Heerken Willem Goyaerts van de Meerendonk
Margaretha Hendrikus Gerardus Maria (Margriet) Heymans
Thomas Johannes Jordanus Maas
Bernard Victor Aloysius (Bert) Röling
Emmanuel Marie Joseph Antony (Maan) Sassen
Ignaas August Schetz van Grobbendonck
Ewald Maria Gerardus Antonius Vanvugt
Wilhelmus Paul Karel ("Willy") Wilhelm
George Willem Joseph Marie van Zinnicq Bergmann
Arnout Henricus Elisabeth Maria (Nout) Wellink
Jan Arend (of Joan Arent) baron de Vos van Steenwijk
Johan Gijsbert baron Verstolk, heer van Soelen en den Aldenhaag
Willem Ferdinand Mogge Muilman
Olaf Caspar Hendrik Marie (Olaf) Sleijpen
Felix Constantijn Olivier (Felix) Klos

Nieuwe tournee CCC Inc.

Nee, van een grote pr-stunt kun je niet echt spreken. Het bericht stond vorige week opeens op de site van de band CCC Inc., misschien wel de oudste nog bestaande folk-band van Nederland."Zomer/najaar 2026 zal de CCC, ter ere van haar 60-jarig (!) jubileum, een kleine toernee door het land maken. De vier leden van het eerste uur, Joost Belinfante, Jaap van Beusekom, Ernst Jansz en Huib Schreurs, allen inmiddels achterin de zeventig, hebben beloofd hun uiterste best te doen in redelijke conditie aanwezig te zijn. Mocht dat niet lukken, hoort u het zo spoedig mogelijk. Lukt dat wel, dan zullen zij weer terzijde worden gestaan door Jan Hendriks op gitaar en Richard Wallenburg op bas. Aangedaan zullen waarschijnlijk worden:

Vondelpark Amsterdam, Paard Den Haag, Doornroosje Nijmegen, Cultuurkoepel Heiloo, Paradox Tilburg, Theater Sneek, C punt Hoofddorp. Als de definitieve data bekend zijn, zie de Agenda," zo staat te lezen.

Dat belooft nog wat! We moeten nog even afwachten, natuurlijk. Maar een optreden in Sneek of Heiloo zou zomaar te regelen zijn.

De komende weken maar de verzamelbox tevoorschijn halen.

Vergeving

Het land wordt al een week bedekt door sneeuw. Mooie plaatjes levert dat op. We kunnen er ook wel redelijk mee omgaan. Zeker door corona weten we ons te redden. Digitaal of telefonisch werken gaat makkelijker. Thuiswerken ook.

Bij dit weer moet ik denken aan een gedicht van Willem Barnard (ook wel bekend als Guillaume van der Graft). 'Te wit om door te gaan' luidt een gedicht van hem. Met die schitterende slotzin "er ligt vergeving op de daken, er is een toekomst buiten mij".

Daar kan ik het mee doen, deze dagen.

Nieuwjaar

Een gelukkig nieuw jaar toegewenst. Dat 2026 een mooi literair en muzikaal jaar mag worden. Dat de zolderkamer weer extra gevuld moge worden met nieuwe aanwinsten. Zowel fysieke producten als herinneringen.

Geen idee natuurlijk wat het nieuwe jaar gaat brengen. Het vorige jaar was een mooi jaar. Het lezen lukt me alweer een stuk beter. Dus ik grijp die momenten met plezier. Er liggen nog altijd boeken met smart te wachten om gelezen te worden. Daar verheug ik me dan op voor het nieuwe jaar.

Ik zal vast nog wel vakantie hebben.

Qua muziek ben ik ook wel aan mijn trekken gekomen. De box Through The Open Window, bijvoorbeeld. Dat is deel 18 uit de Bootleg Series van Bob Dylan. Acht schijfjes met heel vroeg materiaal van de zanger. Het is behoorlijk wat.

Met mevrouw Frits heb ik op cultureel gebied het een en ander gedaan. Zo zijn we onder meer naar het Anne Frank Huis geweest, waar Anne Frank haar dagboek schreef. We waren bij Tim Knol & The Blue Grass Boogiemen voor hun show Ride Again. We zagen de Fryske Jehannes Passy en waren bij Annelies, een 'muzikaal eerbetoon aan het leven van Anne'. Bob Dylan speelde voor ons tweejarig huwelijk een concert in Keulen.

Met S. was ik naar Ernst Jansz. Een paar maanden later waren we bij de zomershow Feelin' Alright van Matthijs van Nieuwkerk en Sven Figee.

Oorlogsboeken passeerden de revue, zoals Oorlogsduif van Onno Bloem en Vrijuit, de Russische belevenissen van Iris de Graaf. Dat laatste boek lazen we met de literatuurkring, net als Fjodor Dostojevski's Een lieve meid, Het pauperparadijs van Suzanna Jansen, Geert Mak – De levens van Jan Six, Nicolaas Matsier - Gesloten huis, Thomas Rosenboom – Publieke werken en Frans Willem Verbaas – Suster Bertken.

En dan vergeet ik waarschijnlijk nog de helft. 

Allemaal verrassingen, omdat we aan het begin van een nieuw kalenderjaar zulke dingen niet weten. Dat is het grootste plezier van een nieuw jaar: dat we niet weten wat het allemaal oplevert.