Dwalen

Columniste Reina Wiskerke schreef dit weekend over dwalen in spiritualiteit. Ze sluit haar column af met een verwijzing naar Tolkien. "‘Niet ieder die dwaalt is verloren.’ Not all those who wander are lost ... Het is een prachtige zin, die echter veronderstelt dat dwalers wel degelijk de weg kwijt kunnen zijn."

Ze had hier ook de naam van Daniël Lohues kunnen noemen. Op zijn album Allennig IV staat het mooie liedje Niet alle dwalers bennen verdwaald. Want ook dwalen kan een doel hebben. Ik denk dat Lohues de boeken van Tolkien wel kan waarderen.

Ik dwaalde de afgelopen dagen door mijn boekenkast. Dat gebeurde naar aanleiding van het overlijden van Jacques Wallage. In een van de verhalen die ik over de voormalige Groningse burgemeester las, werd de naam van schrijver Nico Rost genoemd. Rost en Wallage waren beide Groningers, en geboren in een (seculier) joods gezin.

Had ik van Rost niet iets in de kast staan? Zeker, het boek De Vrienden Van M'n Vader, uit 1956. Over de Joodse vrienden uit de Folkingestraat.

Ach, niet elk dwalen laat zich vergelijken met het het andere dwalen.

Inbraak

Afgelopen week werden mevrouw Frits en ik onaangenaam verrast door een inbraak. Gelukkig viel de schade mee, maar wel heeft de dief (m/v) een briefje van tien euro meegenomen.

De agent die bij ons de aangifte kwam opnemen, zei dat het de dief enkel om contant geld was te doen. Dat was voor mij de aanleiding om te denken aan het lied Heroïne van Doe Maar. Dit lied staat op 4US, het laatste album van de band in de eerste periode.

Ernst Jansz schreef het lied, met waarschijnlijk drummer René van Collem in zijn achterhoofd. De drummer was in de jaren tachtig zwaar verslaafd aan drugs. In Heroïne zingt Jansz onder meer:

besteelt je moeder voor een tientje

als jij maar je shot krijgt

Had de dief geld nodig? Had ons maar gevraagd, dan konden we je helpen. Net als de bisschop Myriel van Digne, een van de figuren uit het boek Les Misérables. Als de gewezen veroordeelde Jean Valjean bij de bisschop overnacht, verlaat hij de pastorie in de ochtend - mét kerkzilver. Jean wordt gesnapt door de politie, die met hem teruggaat naar de bisschop om verhaal te halen.

Myriel bevestigd dat Valjean dit zilver had meegekregen. "Waarom was je zo snel vertrokken? Dan had je de rest ook nog meegekregen?" zegt de geestelijke met de gendarmerie in het bijzijn. Jean Valjean krijgt het kerkzilver mee, als een startkapitaal om een goed leven te leiden.

Zo kan het dus ook. Maar ja, een diefstal is niet leuk. Je bent toch belazerd. Als jij maar je shot krijgt. Terwijl je ook rechtvaardig door het leven kunt gaan, ongeacht je achtergrond.

Max Havelaar

Max Havelaar is overleden. Nee, niet de makelaar in koffij, maar de acteur die Max Havelaar speelt in de verfilming van Multatuli's boek.

Peter Faber is 82 jaar geworden. De film Max Havelaar heb ik gezien. Uiteraard. Het was voor regisseur Fons Rademakers een klus om het boek te verfilmen.

Ik ben door dit nieuws weer wat bij Multatuli. Bij zijn meesterwerk, maar ook bij Woutertje Pieterse. Bij de lijvige biografie die Dik van der Meulen over Multatuli schreef; de dissertatie kreeg in 2002 de Ako Literatuurprijs, wat het legitimeerde om het boek voor de leeslijst van de havo te gebruiken.

Peter Faber. Zo'n overlijden is altijd triest. Maar ook weer de opmaat om de boekenkast in te duiken.

Verraad

Een overvalwagen, een Oostenrijkse SS'er en acht onderduikers. Dat is wat er aan de hand was, die 4e augustus 1944 aan de Prinsengracht in Amsterdam. Na twee jaar werden de Joden opgehaald, na lang voor de bezetter te zijn vergeten.

Van die acht onderduikers overleefde alleen Otto 'Pim' Frank de verschrikkingen van de oorlog. Zijn dochters Margot en Anne bezweken in Bergen-Belsen, echtgenote Edith overleed in Auschwitz-Birkenau.

Vandaag 82 jaar geleden dat de onderduikers werden opgehaald. We vergeten het niet.

Odyssee

Nee, het verhaal van de Odyssee heb ik niet gelezen. Dat is jammer bij het zien van de film die Christopher Nolan op basis van het epos maakte. Ik weet dus niet of de regisseur, die ook het script schreef, zich wat houdt aan wat Homerus heeft geschreven.

Maar ik heb dan ook geen gymnasium gevolgd. Dus ik heb de Griekse klassiekers niet hoeven te vertalen.

Wel staat het boek in de kast, in de vertaling van M.A. Schwartz. Misschien moet ik die herdruk uit 2016 maar eens gaan lezen. Om te kijken wat het verhaal zo bijzonder maakt. En of de film zich dus houdt aan het origineel.

Dylan noemt het boek in zijn Nobel Speech, dat hij na de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur heeft gemaakt. Deze speech was overigens een eis van de Zweedse Academie voor de laureaat, om de 880.000 euro over te maken naar de 'winnaar'.

Misschien binnenkort maar een vakantie opnemen. En dan bladeren door Homerus. Lijkt me een goede tijdbesteding.

Data

Wat moet je schrijven in een weekend waarin zoveel dingen samenkomen? Afgelopen weekend was zo'n periode waarin van alles samen kwam.

Zo was het zaterdag de 25e sterfdag van Herman Brood. De zanger nam zelf afscheid van het leven, door een sprong te wagen vanaf het dak van het Hilton Hotel in Amsterdam.

Waarschijnlijk een willekeurig gekozen datum. Die elfde juli is namelijk ook de dag die onlosmakelijk verbonden is met Srebrenica. Die dag in 1995, dit jaar dus 31 jaar geleden, viel de enclave. Onder toezicht van Nederlandse militairen.

Zaterdag was het ook de veertigste verjaardag van Queen's optreden in het Wembley stadion in Londen. Twee shows gaven de Britse muzikanten. Het bleek achteraf de laatste tournee te zijn in de bekende bezetting.

Maandag was het de 41e verjaardag van Live Aid. Dat was het grootste optreden ooit om geld in te zamelen. Met concertlocaties in twee continenten. Dat soort dingen.

Ik schrijf maar niets. Er is genoeg gezegd en geschreven.

Connie Palmen wint Constantijn Huygens-prijs 2026

Schrijfster Connie Palmen krijgt de Constantijn Huygens-prijs. Ze debuteerde met de bestseller De Wetten en schreef daarna nog vele boeken, verhalen en essays. "Zolang ik leef, zal ik ook schrijven."

"Ik ben ongelooflijk blij met deze prijs," zegt Palmen. "Ik heb altijd wel de erkenning van lezers gehad, lezers blijven heel trouw."

Maar het winnen van deze prijs geeft nu ook een gevoel van erkenning. "Ik heb altijd gezegd dat schrijven mijn huwelijk met de wereld is. Ik trek me heel lang terug en ik denk. En eigenlijk het resultaat van dat denken komt in die literaire werken terecht. Dat is eigenlijk wat ik te geven heb, ik zou ook niet schrijven als het niet voor de wereld was."

Palmen schrijft dus niet voor zichzelf, zegt ze. "Ik schrijf hoogstens een boodschappenbriefje tegenwoordig voor mezelf, zodat ik niet de nootjes vergeet."

Rode draad

Wat het publiek uit haar boeken moet halen, vindt Palmen lastig te zeggen. "Ik ben op de eerste plaats ook altijd in gesprek met de literatuur zelf. Ik probeer altijd een roman te schrijven die er nog niet is. Dus je doet ook altijd iets met de kunstvorm zelf, om het maar heel plechtig en groot te zeggen, maar ik heb absoluut geen zin om het kleiner te maken."

Wel doet Palmen naar eigen zeggen voortdurend onderzoek naar het microniveau. "Van hoe gaat het tussen jou en mij? Hoe verhoud ik me tot anderen? Wat is liefde? Wat is familie?"

Om vervolgens ook weer verder uit te zoomen. "Wat heeft familie te maken met de eerste groep waartoe je behoort? Want er bestaat ook zoiets als gekozen familie."

Overgave

Palmen debuteerde met haar boek De Wetten, en heeft dat lang uitgesteld, zegt ze. "Ik debuteerde pas op mijn 35e. Juist omdat ik wist, dit is alles. Vanaf dat moment begint een leven dat alleen nog maar in dienst zal staan van schrijven."

Dat komt ook terug in Palmens nieuwste boek, dat in september verschijnt. "Ik schrijf ook in Johnnie Walker: een man die mij zou liefhebben zou niet van een vrouw houden, maar van een schrijver. Wat echt iets anders is."

Palmen legt uit wat dat verschil inhoudt: "Er is al iets wat mijn grote overgave vraagt. En daar moet je maar tegen kunnen als man om zo'n concurrent te hebben. Ik hou van de overgave, maar niet elke man verdraagt het."

Autobiografie of autofictie?

"Ik heb altijd gezegd, mijn werk is heel autobiografisch. Ik heb het nooit verhuld." Volgens Palmen zit er een groot verschil tussen autobiografie of autofictie. "Ik vind dat wat tegenwoordig autofictie wordt genoemd, dat dat eigenlijk een soort verkapte term is om therapeutische proza te schrijven. Het fictionele element daaraan is buitengewoon gering."

Dat is wezenlijk anders dan Palmens eigen werk, zegt ze. "Het is vooral ook in een romanvorm onderzoeken van wat bijvoorbeeld het autobiografische is. Ik vind al zodra ik het woord 'ik' gebruik, vind ik dat eigenlijk al een vorm van fictie. Zodra ik over mezelf praat, heb ik al een verhaal klaar dat gestructureerd is, waarin ik fungeer als hoofdpersonage."

Bron: NPO Radio 1