zaterdag 13 april 2024

Leven zonder bril

Op de radio hoor ik regelmatig een reclame over lezen zonder bril. Een aanmoediging om de ogen te laseren, bijvoorbeeld.
Maar ik denk aan lezen mét bril. Martin Bril, wel te verstaan. De columnist van de Volkskrant en Het Parool overleed vijftien jaar geleden.
Veel columns zijn nadien gebundeld. Ik lees en herlees ze met plezier. Net als zijn verhalenbundel rond Napoleon, dat ik onlangs ook weer las.
Lees mij maar met Bril. Heel graag.

woensdag 10 april 2024

The great American eclipse

De afgelopen week waren de Verenigde Staten in de ban van een zonsverduistering. The great American eclipse wordt-ie genoemd op Amerikaanse nieuwssites, soms zelfs the eclipse of the century - de zonsverduistering van de eeuw. Zo'n 44 miljoen mensen wonen in het gebied waar de volledige verduistering te zien zal zijn.
Ik denk aan het boek Eclips van Adrian Verbree. Hij beschrijft hierin zijn burn-out. Een indringend verhaal.
Ik denk ook aan het album The Eclipse Sessions van John Hiatt. De plaat is opgenomen tijdens een andere zonsverduistering.
Zo associeer ik er op los, deze dagen.
 


zondag 7 april 2024

De jongen die van de wereld hield

De jongen die van de wereld hield heeft de Woutertje Pieterse Prijs gekregen. De uitreiking gebeurde in het Radio 1-programma De Taalstaat. Voor de gelegenheid werd dit programma omgedoopt tot De Kindertaalstaat.
Aan de prijs is een bedrag van €15.000,- verbonden. Dat bedrag gaat naar Tjibbe Veldkamp en Mark Janssen; zij kregen de 37e editie van de prijs voor het mooiste kinderboek van het afgelopen jaar uit handen van jury-voorzitter Rik van de Westelaken.
Het boek gaat over het jongetje Adem dat voor zijn geboorte alvast een kijkje mag nemen op de wereld. Hij is een 'mogelijk' kind dat bij de eerste onverwachte kus van zijn ouders een blik kan werpen op zijn bestaan. Maar tot het werkelijke leven dreigt het niet te komen, omdat zijn ouders elkaar uit het oog verliezen. Adem krijgt vervolgens de kans om als 'mogelijk' kind zijn ouders ervan te overtuigen dat ze bij elkaar horen.
De titel van de prijs verwijst naar het gelijknamige boek van Multatuli uit 1890. Het verhaal gaat over een dromerige en poëtische Amsterdamse jongen, Wouter Pieterse, die opgroeit in een kleinburgerlijk milieu in de Franse tijd. De kleinburgerlijkheid van zijn omgeving en nieuwsgierigheid van Wouter komen vaak met elkaar in botsing, en vormen het hoofdthema van het boek.


maandag 1 april 2024

Sinti, Roma en de transporten


Op het Sinti- en Romamonument aan de Vondelstraat in Den Haag zouden namen van slachtoffers van de razzia tijdens de Tweede Wereldoorlog onvolledig zijn of in zijn geheel ontbreken. Volkszanger Rein Mercha zet zich samen met de Haagse fractie van D66 in om de ontbrekende namen op de gedenksteen te krijgen. "Mijn familiegeschiedenis is de rode draad in mijn leven."
Nu ben ik niet heel bekend met het werk van Mercha. Er zijn dagen dat ik niet naar zijn muziek luister. Maar zijn inzet is hem te prijzen. We bagatelliseren niks als we zeggen dat niet alleen de Joden, maar ook de zogenoemde zigeuners hebben geleden onder de terreur van Hitler en zijn trawanten.
Zoni Weisz schreef het autobiografische boek De vergeten holocaust over de vervolging van de Sinti en de Roma. Eerder al kwam journalist Aad Wagenaar met het boek Settela -Het meisje heeft haar naam terug. Het is dat meisje met een hoofddoek, dat uit de treinwagon kijkt. Het is de trein die door Rudolf Breslauer is gefilmd in opdracht van kampcommandant Gemmeker.
De oorlog is sowieso een thema dat mij bezig houdt. Een hele billy-boekenkast staat vol met literatuur over de Tweede Wereldoorlog. Als ik iets lees in het nieuws over deze periode, kijk ik of ik iets vindt over dat onderwerp.
Zoals over het Amsterdams vervoerbedrijf GVB en de gemeente Amsterdam. Zij storten 100.000 euro in een fonds in verband met de rol die het vervoerbedrijf heeft gespeeld bij de deportatie van Joden in de Tweede Wereldoorlog. Ook komen bij drie tramhaltes gedenktekens.
Twee boeken trek ik uit de kast. Het boek Buitengewone Transporten en het boek De Nederlandse Spoorwegen In Oorlogstijd. Over het 'openbaar vervoer', dat zich ten dienste stelde van de bezetter. Niet om gemakkelijk van a naar b te gaan, maar om bevolkingsgroepen te laten verdwijnen.
Zo ging dat. En die wond is nog altijd niet geheeld, maar een open wond.

vrijdag 29 maart 2024

Tom Egbers

Journalist Tom Egbers mag bij de NOS weer aan het werk. Egbers gaat zich toeleggen op verhalende programma's en documentaires op de wijze zoals hij dat eerder deed in de NTR-programma's Toms Engeland, -Ierland en -Schotland. Het gaat daarbij om programma's met afstand tot de dagelijkse sportactualiteit. Daarnaast gaat Egbers voor de NOS nog een aantal podcasts verzorgen.
Bij Egbers moet ik denken aan zeker twee boeken van zijn hand, over Steve Mokone, de eerste zwarte voetballer in Nederland. Egbers schreef daarover het boek De Zwarte Meteoor, dat in 2000 werd verfilmd. Ernst Jansz maakte daarvoor de soundtrack Mooie Schoenen.
Rond de première van deze film kwam naar voren dat Mokone twaalf jaar in de gevangenis heeft gezeten. Dat zou zijn vanwege fraude en mishandeling van zijn vrouw Joyce Maaga Mokone. De NOS-verslaggever schreef hier het boek Twaalf Gestolen Jaren over.
Misschien dat Tom Egbers opnieuw boeken publiceert. Hij heeft een fijne schrijfstijl, dus wat mij betreft is dat een aanbeveling voor nieuwe boeken.

maandag 18 maart 2024

Theresa 'Gollum' May

In het Nederlands Dagblad van vandaag staat een artikel over Theresa May, de oud-premier van het Verenigd Koninkrijk. Hoewel ze geen minister-president meer is, zit zij nog altijd namens Maidenhead in het Britse parlement.
De volksvertegenwoordiging bij het Britse eiland is net iets anders geregeld dan bij ons in Nederland. Bij de Britten wordt per stad of regio een afgevaardigde gekozen. In Nederland stemmen we evenredig: de regio waar een kandidaat-Kamerlid vandaan komt, speelt geen rol in de keuze.
Enfin.
Dat is voer voor politicologen.
Het betreffende May-artikel is geschreven door Volkskrant-journalist Patrick van IJzerdoorn. Met als kop: "Tragische Theresa stopt ermee". Vanwege de alliteratie enzo. De online-editie geeft een wat andere titel aan het artikel.
Maakt niet uit. Wat wel uitmaakt, is de draai die de politica maakte. Zij was een 'remainer', zoals dat heet. Iemand die wilde dat het Verenigd Koninkrijk onderdeel bleef uitmaken van de Europese Unie. Maar onder haar voorganger David Cameron, ook een remainer, stemde de Britse bevolking toch vóór een vertrek uit de Unie. De Brexit moest worden ingezet. En afgerond, als dat even kon.
May kon dat niet.
Blijven, vertrekken. Een blijver, een vertrekker. Andy Serkis wist wel raad met deze merkwaardige houding. Hij vertolkte eerder de rol van Gollem (Engels: Gollum), dat opmerkelijke personage uit In De Ban Van De Ring (Lord of the Rings), de boekverfilming van het gelijknamige boek van Tolkien.
En rond de Brexit maakte Serkis een Gollem-achtige uitvoering van Theresa May. Ik heb er om gelachen, hoewel het nauwelijks een lachwekkend gebeuren is. Maar je zoekt toch afleiding in barre tijden.

vrijdag 15 maart 2024

Veertigdagentijd

De veertigdagentijd is volop bezig. Deze periode van ruim zes weken is als bezinning en voorbereiding op het Paasfeest.
Elk jaar in de veertigdagentijd lees ik bijvoorbeeld het boek Hij nam het kruis en ging..., een boek dat in 2011 verscheen. Het is een bewerking van het boek Via Dolorosa van wijlen predikant Meint R. van den Berg. Reinier Sonneveld is verantwoordelijk voor deze bewerking; hij maakte van een boek een soort dagboek.
Elk jaar raak ik weer ontroerd door dit boek. Je gaat dagelijks in zekere zin op pad met Jezus in Zijn laatste 24 uur voorafgaand aan Zijn kruisiging. Je proeft hoe Judas aan tafel ligt met Degene die hij straks gaat verraden. Je hoort hoe de mannen de vier psalmen van het hallel zingen – dit zijn de psalmen 113 tot en met 118, die gewoonlijk tijdens het pesachmaal werden gezongen.
Lofzangen, want 'hallel', waar 'halleluja' vanaf is geleid, betekent 'lof' of 'prijs'. Zat Jezus te wachten op een loflied? Waren de leerlingen in de stemming om God te prijzen? Moet God wachten op onze gemoedstoestand, om de lof en prijs te ontvangen?
Wat dominee Van den Berg doet, en Sonneveld in zijn navolging, is om het lijden van Jezus op deze manier eigen te maken. Om in ruim zes weken bewust te worden van wat er die dag en dagen is gebeurd. Want in onze wereld staan we op grote afstand van Jezus' lijden.
De nadruk tijdens de veertigdagentijd ligt in de zogenoemde Goede Week. Dat is de laatste week uit de vastentijd, beginnend met Palmzondag. Dat is de dag waarop wordt nagedacht dat Jezus op een veulen de stad Jeruzalem binnenkwam. De Koning in aantocht, op een ezelsveulen.
Later in de week is het Witte Donderdag, de dag dat Jezus met Zijn leerlingen Pesach vierde én het avondmaal of de eucharistie instelde. Deze dag heet 'Wit', omdat in de rooms-katholieke kerk de gewoonte is om alle kruisbeelden en andere beelden met een wit kleed te bedekken, dat na de dienst door een paars kleed wordt vervangen. Goede Vrijdag is de dag dat Jezus aan het kruis wordt gespijkerd en is “goed” omdat de gevolgen van die kruisiging een goede consequentie heeft. Stille Zaterdag wordt zo genoemd, omdat het de enige dag in Jezus' leven is dat Hij zweeg. Die eerste Paasdag sprak Hij weer.
In die week lees ik het boek Intercity Bestemming Pasen; Een reisgids voor de goede week. Dit boek kwam in 2004 op de markt. De teksten zijn van Dio van Maaren en Age Kramer, 'popprofessor' en domineeszoon Leo Blokhuis tekende samen met Margreet van Dam voor de vormgeving. Het is een uitgave van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland.
De lopende tekst brengt de lezers via verschillende haltes naar Pasen. Was Van den Berg al indringend door zijn grondige onderwijs, het Intercity-boek is indrukwekkend door zijn rauwheid. Ruw en onbeschaafd, de teksten worden niet heilig genoteerd. Dat maakt de verwarring van de discipelen misschien extra invoelbaar.