Vorige week is Holocaust-overlevende Irene Butter overleden. Ze is 95 jaar geworden. In
de verhalen die ik over haar lees, gaat het ook over Anne Frank.
Anne en Irene waren beide Duitse vluchtelingen. Ze kwamen beiden in de Amsterdamse Rivierenbuurt terecht. En ze zijn beiden in het concentratiekamp Bergen-Belsen terecht gekomen. Daar hebben ze elkaar weer ontmoet.
Omdat de familie Rasenberg, zoals Irene's meisjesnaam luidde, uiteindelijk Ecuadoraanse paspoorten kreeg, werd het gezin in het kamp min of meer goed (dat wil zeggen: minder slecht dan andere gevangenen) behandeld. Deze Joden moesten immers geruild worden tegen Duitsers in den vreemde.
In Bergen-Belsen kwamen de meisjes elkaar weer tegen, samen met een vriendin in het kamp die in Amsterdam goed bevriend was met Frank. Ze
ontmoetten elkaar bij een hek dat verschillende delen van het kamp van elkaar scheidde; Frank zat in een ander deel.
Anne Frank zag er bij de nachtelijke ontmoeting in januari 1945 mager en bleek uit en droeg alleen een deken. Ze vroeg om kleding. Butter en haar vriendin zochten wat kleding en gooiden die een dag later op dezelfde plek over het hek. Iemand anders bleek dat pakketje te hebben meegenomen. Een pakket kleding dat de vriendin later over het hek gooide, kwam wel bij Anne Frank terecht.
Dit verhaal klopt, Anne's andere vriendin Hanneli Goslar heeft dit verhaal vaak verteld. Hanneli is die andere vriendin, dat ook in 'Belsen' was gevangen.
Nu ben ik redelijk thuis in "Anne Frank". Het verhaal van het bundeltje eten en kleren ken ik. Maar de naam van Irene Butter ben ik nooit tegen gekomen. In geen enkele biografie of memoire, en reken maar: die herinneringen zijn er talloos.
Toch maar even
ChatGPT als hulplijn inschakelen. Dit programma, dat ik als een zoekmachine gebruik, geeft aan dat de naam van Irene Butter verschillend kan zijn: "Als je de boeken zelf hebt, zou ik dus in het register zoeken op:
Hasenberg
Irene Hasenberg
eventueel Butter
Irene Butter."
Die geeft aan dat in de biografieën geen explicitie vermelding naar pagina's staat, waarin Irene wordt opgevoerd. Dat klopt ook wel. In de personenindex van de levensbeschrijvingen van Melissa Müller (Anne Frank, The Biography uit 2013 en de Nederlandse vertaling Anne Frank. De Biografie uit 1998) komen Irene's namen niet voor. Evenmin kom ik haar naam tegen in Pluk rozen op aarde en vergeet mij niet. Anne Frank 1929 - 1945 (1998) en Het verborgen leven van Otto Frank. De biografie (2002), beiden door Carol Anne Lee geschreven.
Wel zou haar naam te vinden zijn in het boek Na het Achterhuis van Bas von Benda-Beckmann. Maar helaas, als ik die pagina's opzoek, vind ik Irene niet. De enige wel te verifiëren bron die ChatGPT noemt, is die van de Anne Frank Stichting. En inderdaad komt hier het '
hek-verhaal' van Irene Hasenberg aan de orde.
Enfin. Is het erg dat Irene Butter niet wordt genoemd in de bekende biografieën? Ja, want zij heeft ook haar informatie over Anne Frank gegeven. Het hiaat, de lancune wordt bij deze deels opgeheven. En ik buig mijn hoofd voor Irene Butter.
.jpeg)
.jpeg)