Odyssee's 1700

Een mooier moment om dit nieuws te delen is er niet. Onderzoeker Mark de Kreij heeft in de bibliotheek van de Universiteit Utrecht (UU) een fragment van De Odyssee gevonden dat zo'n 1700 jaar oud is. Voor een historicus bijzonder om te ontdekken.

Maar het toeval wil dat in de bioscoop de film The Odyssey van Christopher Nolan draait. Die film is gebaseerd op de klassieke tekst van Homerus.

Hoewel, toeval? Dat is toch niet helemaal het geval. De Kreij vond het namelijk al een jaar of twee geleden.

Nou ja, toe maar. De UU heeft een goede PR-machine. En eigenlijk is dat niet zo heel erg. Het gaat om de historiciteit. Om het verhaal van Homerus. Om de klassiekers. Dat soort dingen. Dan maakt het niet uit dat een moment wordt gezocht voor een goede stunt.

Denk ik.

Céline Dion

Liefst 16 concerten geeft Céline Dion in Parijs. Gisteravond was het eerste optreden in Plenitude Arena in Nanterre, waar Dion tot en met 17 oktober zal zingen. Dat de shows op één locatie zijn, heeft te maken met het stiff-person-syndroom, waar de zangeres aan lijdt.

Het was haar eerste volledige show in zes jaar tijd. De start was een beetje wankel, maar de pers was lovend over haar live-comeback.

Zestien shows op één locatie. Dat gebeurt vaker, Harry Styles trad afgelopen zomer tien avonden op in de Johan Cruijff Arena in Amsterdam. In 2000 deed Doe Maar het ook al: de legendarische nederpopband trad toen zestien keer op in Ahoy', Rotterdam. In eerste instantie waren twee optredens aangekondigd, maar de vraag naar de mannen was enorm.

Het gebeurt vaker dat artiesten op één plek een show geven. De fans willen wel komen, als de artiest zelf niet meer kan of wil. Billy Joel trad tussen 2014 en 2024 elke maand een keer op in Madison Square Garden in New York. En Bruce Springsteen gaf 236 uitverkochte optredens in het Walter Kerr Theatre in New York.

Enfin. Gek is het dus niet, avond aan avond op één plek een show geven. Voor Céline Dion na deze concertreeks dus ook niet meer. Sterker nog, volgend jaar doet ze het opnieuw. Zelfde plek, zelfde aantallen.

Huize het Gras

Het huis in Greonterp, waar schrijver Gerard Reve tussen 1964 en 1971 woonde, staat te koop. Huizenzoekers kunnen voor 185.000 euro Huize het Gras overnemen. Er moet nog wel wat aan gebeuren, zegt makelaar Tryntsje Wagenaar-Stenekes. Het huisje is nauwelijks geïsoleerd en de verwarming wordt gedaan met een elektrische kachel.

Ik heb geen koffer met geld klaar liggen. Ik weet ook niet of ik het huis zou willen hebben. Leuk, dat Gerard Reve er met zijn partners woonde. Maar dat is het dan ook. Dus nee, aan mij hebben huizenjagers geen concurrent.

De pianoman

Wie is Lucky? Niemand die het weet. En daarom roept de politie de hulp van de burgers in. De man ligt sinds mei 2023 in het OLVG in Amsterdam.

Maar hebben ze in dit ziekenhuis wel een piano neergezet? Bernlef schreef in 2008 het Boekenweekgeschenk De Pianoman. Het boek is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van een man die aanspoelde op het strand van Sheerness op 7 april 2005 en door zijn zwijgzaamheid lang niet geïdentificeerd kon worden. Wel lijkt hij goed piano te kunnen spelen.

Lucky zal vast niet de Duitser Andreas Grassl zijn. Of Lucky Wilbury (Bob Dylan).

Symfonische Sessies

Op NPO Radio 1 hoorde ik een gesprek over de Symfonische Sessies. Nederlandse popmuzikanten die met het Radio Filharmonisch Orkest hun nummers opnieuw spelen. Een leuk concept, om zo beide werelden met elkaar kennis te laten maken.

Pop en klassiek is niet helemaal nieuw. Freddie Mercury deed het al in 1987 met Montserrat Caballé - een heel album met nieuwe liedjes. Oké, dat is geen popmuziek in een philharmonisch jasje. Dat gebeurde in 1992 wél door The Royal Philharmonic Orchestra, dat nummers van Queen als klassieke stukken presenteerde.

Bob Dylan deed het in 1994, optreden met een orkest. Dat was drie avonden achter elkaar: 20, 21 en 22 mei in Todai-ji ('Great Eastern Temple') te Tokio. Dylan was een van de internationale artiesten die mee deed aan The Great Music Experience.

Om nog te zwijgen van de samenwerkingen van BLØF. De Zeeuwse band nam in 1998 het album XXL op met Het Zeeuws Orkest; in 2004 volgde de cd- en dvd-registratie van het optreden met Het Metropole Orkest.

Enfin. Zomaar wat kruisbestuivingen. Kon je alles maar tegelijk besluisteren...

Dwalen

Columniste Reina Wiskerke schreef dit weekend over dwalen in spiritualiteit. Ze sluit haar column af met een verwijzing naar Tolkien. "‘Niet ieder die dwaalt is verloren.’ Not all those who wander are lost ... Het is een prachtige zin, die echter veronderstelt dat dwalers wel degelijk de weg kwijt kunnen zijn."

Ze had hier ook de naam van Daniël Lohues kunnen noemen. Op zijn album Allennig IV staat het mooie liedje Niet alle dwalers bennen verdwaald. Want ook dwalen kan een doel hebben. Ik denk dat Lohues de boeken van Tolkien wel kan waarderen.

Ik dwaalde de afgelopen dagen door mijn boekenkast. Dat gebeurde naar aanleiding van het overlijden van Jacques Wallage. In een van de verhalen die ik over de voormalige Groningse burgemeester las, werd de naam van schrijver Nico Rost genoemd. Rost en Wallage waren beide Groningers, en geboren in een (seculier) joods gezin.

Had ik van Rost niet iets in de kast staan? Zeker, het boek De Vrienden Van M'n Vader, uit 1956. Over de Joodse vrienden uit de Folkingestraat.

Ach, niet elk dwalen laat zich vergelijken met het het andere dwalen.

Inbraak

Afgelopen week werden mevrouw Frits en ik onaangenaam verrast door een inbraak. Gelukkig viel de schade mee, maar wel heeft de dief (m/v) een briefje van tien euro meegenomen.

De agent die bij ons de aangifte kwam opnemen, zei dat het de dief enkel om contant geld was te doen. Dat was voor mij de aanleiding om te denken aan het lied Heroïne van Doe Maar. Dit lied staat op 4US, het laatste album van de band in de eerste periode.

Ernst Jansz schreef het lied, met waarschijnlijk drummer René van Collem in zijn achterhoofd. De drummer was in de jaren tachtig zwaar verslaafd aan drugs. In Heroïne zingt Jansz onder meer:

besteelt je moeder voor een tientje

als jij maar je shot krijgt

Had de dief geld nodig? Had ons maar gevraagd, dan konden we je helpen. Net als de bisschop Myriel van Digne, een van de figuren uit het boek Les Misérables. Als de gewezen veroordeelde Jean Valjean bij de bisschop overnacht, verlaat hij de pastorie in de ochtend - mét kerkzilver. Jean wordt gesnapt door de politie, die met hem teruggaat naar de bisschop om verhaal te halen.

Myriel bevestigd dat Valjean dit zilver had meegekregen. "Waarom was je zo snel vertrokken? Dan had je de rest ook nog meegekregen?" zegt de geestelijke met de gendarmerie in het bijzijn. Jean Valjean krijgt het kerkzilver mee, als een startkapitaal om een goed leven te leiden.

Zo kan het dus ook. Maar ja, een diefstal is niet leuk. Je bent toch belazerd. Als jij maar je shot krijgt. Terwijl je ook rechtvaardig door het leven kunt gaan, ongeacht je achtergrond.

Max Havelaar

Max Havelaar is overleden. Nee, niet de makelaar in koffij, maar de acteur die Max Havelaar speelt in de verfilming van Multatuli's boek.

Peter Faber is 82 jaar geworden. De film Max Havelaar heb ik gezien. Uiteraard. Het was voor regisseur Fons Rademakers een klus om het boek te verfilmen.

Ik ben door dit nieuws weer wat bij Multatuli. Bij zijn meesterwerk, maar ook bij Woutertje Pieterse. Bij de lijvige biografie die Dik van der Meulen over Multatuli schreef; de dissertatie kreeg in 2002 de Ako Literatuurprijs, wat het legitimeerde om het boek voor de leeslijst van de havo te gebruiken.

Peter Faber. Zo'n overlijden is altijd triest. Maar ook weer de opmaat om de boekenkast in te duiken.

Verraad

Een overvalwagen, een Oostenrijkse SS'er en acht onderduikers. Dat is wat er aan de hand was, die 4e augustus 1944 aan de Prinsengracht in Amsterdam. Na twee jaar werden de Joden opgehaald, na lang voor de bezetter te zijn vergeten.

Van die acht onderduikers overleefde alleen Otto 'Pim' Frank de verschrikkingen van de oorlog. Zijn dochters Margot en Anne bezweken in Bergen-Belsen, echtgenote Edith overleed in Auschwitz-Birkenau.

Vandaag 82 jaar geleden dat de onderduikers werden opgehaald. We vergeten het niet.

Odyssee

Nee, het verhaal van de Odyssee heb ik niet gelezen. Dat is jammer bij het zien van de film die Christopher Nolan op basis van het epos maakte. Ik weet dus niet of de regisseur, die ook het script schreef, zich wat houdt aan wat Homerus heeft geschreven.

Maar ik heb dan ook geen gymnasium gevolgd. Dus ik heb de Griekse klassiekers niet hoeven te vertalen.

Wel staat het boek in de kast, in de vertaling van M.A. Schwartz. Misschien moet ik die herdruk uit 2016 maar eens gaan lezen. Om te kijken wat het verhaal zo bijzonder maakt. En of de film zich dus houdt aan het origineel.

Dylan noemt het boek in zijn Nobel Speech, dat hij na de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur heeft gemaakt. Deze speech was overigens een eis van de Zweedse Academie voor de laureaat, om de 880.000 euro over te maken naar de 'winnaar'.

Misschien binnenkort maar een vakantie opnemen. En dan bladeren door Homerus. Lijkt me een goede tijdbesteding.

Data

Wat moet je schrijven in een weekend waarin zoveel dingen samenkomen? Afgelopen weekend was zo'n periode waarin van alles samen kwam.

Zo was het zaterdag de 25e sterfdag van Herman Brood. De zanger nam zelf afscheid van het leven, door een sprong te wagen vanaf het dak van het Hilton Hotel in Amsterdam.

Waarschijnlijk een willekeurig gekozen datum. Die elfde juli is namelijk ook de dag die onlosmakelijk verbonden is met Srebrenica. Die dag in 1995, dit jaar dus 31 jaar geleden, viel de enclave. Onder toezicht van Nederlandse militairen.

Zaterdag was het ook de veertigste verjaardag van Queen's optreden in het Wembley stadion in Londen. Twee shows gaven de Britse muzikanten. Het bleek achteraf de laatste tournee te zijn in de bekende bezetting.

Maandag was het de 41e verjaardag van Live Aid. Dat was het grootste optreden ooit om geld in te zamelen. Met concertlocaties in twee continenten. Dat soort dingen.

Ik schrijf maar niets. Er is genoeg gezegd en geschreven.

Connie Palmen wint Constantijn Huygens-prijs 2026

Schrijfster Connie Palmen krijgt de Constantijn Huygens-prijs. Ze debuteerde met de bestseller De Wetten en schreef daarna nog vele boeken, verhalen en essays. "Zolang ik leef, zal ik ook schrijven."

"Ik ben ongelooflijk blij met deze prijs," zegt Palmen. "Ik heb altijd wel de erkenning van lezers gehad, lezers blijven heel trouw."

Maar het winnen van deze prijs geeft nu ook een gevoel van erkenning. "Ik heb altijd gezegd dat schrijven mijn huwelijk met de wereld is. Ik trek me heel lang terug en ik denk. En eigenlijk het resultaat van dat denken komt in die literaire werken terecht. Dat is eigenlijk wat ik te geven heb, ik zou ook niet schrijven als het niet voor de wereld was."

Palmen schrijft dus niet voor zichzelf, zegt ze. "Ik schrijf hoogstens een boodschappenbriefje tegenwoordig voor mezelf, zodat ik niet de nootjes vergeet."

Rode draad

Wat het publiek uit haar boeken moet halen, vindt Palmen lastig te zeggen. "Ik ben op de eerste plaats ook altijd in gesprek met de literatuur zelf. Ik probeer altijd een roman te schrijven die er nog niet is. Dus je doet ook altijd iets met de kunstvorm zelf, om het maar heel plechtig en groot te zeggen, maar ik heb absoluut geen zin om het kleiner te maken."

Wel doet Palmen naar eigen zeggen voortdurend onderzoek naar het microniveau. "Van hoe gaat het tussen jou en mij? Hoe verhoud ik me tot anderen? Wat is liefde? Wat is familie?"

Om vervolgens ook weer verder uit te zoomen. "Wat heeft familie te maken met de eerste groep waartoe je behoort? Want er bestaat ook zoiets als gekozen familie."

Overgave

Palmen debuteerde met haar boek De Wetten, en heeft dat lang uitgesteld, zegt ze. "Ik debuteerde pas op mijn 35e. Juist omdat ik wist, dit is alles. Vanaf dat moment begint een leven dat alleen nog maar in dienst zal staan van schrijven."

Dat komt ook terug in Palmens nieuwste boek, dat in september verschijnt. "Ik schrijf ook in Johnnie Walker: een man die mij zou liefhebben zou niet van een vrouw houden, maar van een schrijver. Wat echt iets anders is."

Palmen legt uit wat dat verschil inhoudt: "Er is al iets wat mijn grote overgave vraagt. En daar moet je maar tegen kunnen als man om zo'n concurrent te hebben. Ik hou van de overgave, maar niet elke man verdraagt het."

Autobiografie of autofictie?

"Ik heb altijd gezegd, mijn werk is heel autobiografisch. Ik heb het nooit verhuld." Volgens Palmen zit er een groot verschil tussen autobiografie of autofictie. "Ik vind dat wat tegenwoordig autofictie wordt genoemd, dat dat eigenlijk een soort verkapte term is om therapeutische proza te schrijven. Het fictionele element daaraan is buitengewoon gering."

Dat is wezenlijk anders dan Palmens eigen werk, zegt ze. "Het is vooral ook in een romanvorm onderzoeken van wat bijvoorbeeld het autobiografische is. Ik vind al zodra ik het woord 'ik' gebruik, vind ik dat eigenlijk al een vorm van fictie. Zodra ik over mezelf praat, heb ik al een verhaal klaar dat gestructureerd is, waarin ik fungeer als hoofdpersonage."

Bron: NPO Radio 1

Marjan Berk is overleden

Schrijfster Marjan Berk is zondag 5 juli in Amsterdam overleden.

Marjan Berk (Zeist, 1932) haalde in 1954 haar verpleegstersdiploma maar werd op haar 21e toegelaten tot de toneelschool in Amsterdam. Ze was vervolgens 27 jaar werkzaam in het cabaret (onder meer bij Wim Kan, Lurelei en Jaap van der Merwe), toneel, musical, film en televisie. In 1977 schreef ze de muzikale show Moeder en haar jongens, waarna zij voor radio en tv ging schrijven. In 1994 ontving zij voor de 66-delige tv-serie Vrouwenvleugel de Gouden Televizierring.

Nadat ze in 1981 haar eerste boek (Nooit meer slank) publiceerde, schreef ze nog 42 romans, verhalenbundels en kinderboeken, zoals Traangas, De feminist, Nooit te oud, Teflon baby en De leukste oma van de wereld. Ze werd door Opzij ‘de koningin van het lichte boek’ genoemd en wist altijd feilloos de finesses van het dagelijks leven bloot te leggen met humor én zelfspot. Elsbeth Etty schreef over haar in NRC: ‘Marjan Berk schrijft met zoveel gemak, zo soepel en speels, dat je al lezend over het hoofd dreigt te zien hoe knap-natuurlijk haar dialogen zijn en hoeveel techniek ze daarvoor in huis moet hebben.’ Het merendeel van haar boeken verscheen bij Uitgeverij Atlas Contact.

Sinds 1983 schreef ze columns in het Utrechts Nieuwsblad, de Provinciale Zeeuwse Courant, de Gaykrant, Margriet, en tot recent in het AD en Mokum magazine. Zij was daarmee de oudste columniste van Nederland. Onvermoeibaar reisde ze tot voor enige jaren geleden door het hele land om lezingen te geven in boekhandels en bibliotheken en om zich in te zetten voor de laaggeletterden en de emancipatie van ouderen.

In november 2025 presenteerde ze onder grote belangstelling haar laatste boek: Hofdames. Verhalen uit een eigenzinnig Amsterdams hofje, over de bewoners en de geschiedenis van het Occohofje, een eeuwenoud Amsterdams vrouwenhofje waar zij zelf sinds 2016 woonde.

Marjan Berk zou komende zaterdag 94 jaar zijn geworden. Ze laat vijf kinderen, acht kleinkinderen en drie achterkleinkinderen na.

Bron: uitgeverij Atlas Contact

Plakkaat van Verlatinge

Vandaag vieren de Verenigde Staten van Amerika hun 250e verjaardag. In 1776 verklaardde deze Britse kolonie zich onafhankelijk van het moederland. Donald Trump, die tegenwoordig de scepter zwaait in Amerika, pakt groots uit.

Ik ken eigenlijk geen Nederlandse boeken of muziek over de Onafhankelijkheid. Of nou ja, het moet het Plakkaat van Verlatinge zijn. Zowel nationaal als internationaal heeft het Plakkaat eeuwenlang als inspiratiebron gediend. Er zijn duidelijke inhoudelijke parallellen te vinden tussen de tekst van het Plakkaat en de Amerikaanse Declaration of Independance uit 1776.

Opmerkelijk trouwens, in het Verenigd Koninkrijk is een zeldzame druk van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring gevonden. Het gaat om een exemplaar dat is gedrukt in Exeter in de Amerikaanse staat New Hampshire. Van de Exeter-versie zijn tot nu toe elf exemplaren bewaard gebleven.

Ik moet ook maar mijn bibliotheek induiken. Misschien ligt er hier ook wel een uitgave van de onafhankelijkheidsverklaring.

De Leesclub: Literaire wandeling

Met de Leesclub, een groep studenten Nederlands van NHL Stenden, maakte ik van de week een literaire wandeling. Dat deden we onder leiding van onze docenten. Een korte wandeling, zeker niet representatief voor het hele literaire leven in Leeuwarden.

Je moet ergens beginnen. En dat deden we bij de ingang van het gebouw aan de Rengerslaan. We lazen een aantal gedichten die onderdeel zijn van de Poëzieroute in de stad. Deze route bestaat al sinds 1993, ter gelegenheid van het afscheid van mr. G.J. te Loo als burgemeester van Leeuwarden. Elk jaar worden nieuwe tableaus met gedichten aan de route toegevoegd.

We eindigden bij de Oude Stadsbegraafplaats Leeuwarden, de algemene begraafplaats aan de Spanjaardslaan. Memento mori, gedenk te sterven. Je moet ergens beginnen als je studenten Nederlands een literaire wandeling aanbiedt.

Ik heb een paar foto's gemaakt. Ter herinnering.

Kindertransport Kamp Vught

Afgelopen weekend zijn in Nationaal Monument Kamp Vught de Kindertransporten herdacht. Vanuit dit concentratiekamp vertrokken 6 en 7 juni 1943 twee transporten naar vernietigingskamp Sobibor..

De transporten staan vermeld in het monumentale boek In Memoriam, dat Guus Luijters in 2012 publiceerde. Vanuit Vught kwam de kinderen in Westerbork, waar dinsdag 8 juni 1943 de trein naar Sobibor vertrok. De trein telde 46 wagons, met 3017 gedeporteerden. Hier zaten 1145 kinderen in.

Bizarre aantallen.

De Kindertransporten komen ook voor in het lied Kunt u zich dat voorstellen van Tom America. Hij maakte dit lied voor de cd Wie, dat in 2010 verscheen ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van het Nationaal Monument Kamp Vught.

In het lied komt deze tekst voor:

je wist niet wanneer en hoe en wat en wie

ze zochten altijd groepen op

d'r is op een gegeven ogenblik een kindertransport...

weggegaan en...

hele kleine kinderen tot tot ik weet niet hoeveel jaar

dat was iets verschrikkelijks

d'r is een rouw geweest in Vught en...

d'r is een rouw geweest in Vught en...

d'r is een rouw geweest in Vught en...

Ik wil er eigenlijk niet over nadenken. En tegelijk ook wel. Juist wel. En deze dingen noemen. De namen van de kinderen zijn genoemd door Luijters. Ze zijn niet in de vergetelheid geraakt, wat de bedoeling was van de nazi's.

Hun transport is niet voor niets geweest.

Lieke Marsman overleden

Dichter, filosoof en schrijver Lieke Marsman is overleden, meldt haar uitgeverij Pluim. Ze is 35 jaar geworden.

Marsman publiceerde essays, romans en dichtbundels. Ze was onder meer bekend van de boeken Op een andere planeet kunnen ze me redden en Het tegenovergestelde van een mens. Tussen 2021 en 2023 was Marsman Dichter des Vaderlands.

Marsman leed al jaren aan een zeldzame vorm van kraakbeenkanker en was ongeneeslijk ziek. In 2022 meldde ze dat vanwege haar ziekte een arm geamputeerd moest worden. In haar werk behandelde ze vaak thema's als leven en dood, haar ziekte gaf daarop een nieuw perspectief.

Bron: NOS

Doe Maar

Het is vandaag 26 jaar geleden dat ik voor het eerst naar een concert ging. Als jochie van 14 jaar bezocht ik een concert van Doe Maar. De band was bezig met een reüniereeks van liefst 16 concerten in Ahoy', Rotterdam.

Doe Maar was mijn eerste eigen muzikale ontdekking. Natuurlijk wist ik al wel van (pop)muziek. Namen als Bob Dylan, Queen, Ayreon, Fish, Boudewijn de Groot passeerden regelmatig de revue. Deze keer kwam ik eens met een nieuwe naam.

Wat ik toen nog niet wist, was hoe Doe Maar mijn horizon verbreedde. Via de band werden muzikale en literaire dwarsverbanden gelegd. Zo ontdekte ik het solowerk van de bandleden. Hoorde ik van CCC Inc., wat weer de opening was naar de folk en americana. Las ik de boeken van Ernst Jansz. Zag ik via Jansz titels van inspiratiebronnen. Et cetera.

Maar het was ook de eerste in een reeks van talloze andere concerten. Van Doe Maar, maar ook van al die andere artiesten.

Dat is dus ruim een kwart eeuw geleden. Ik had het niet willen missen.

De Leesclub: Maarten 't Hart - Stenen voor een ransuil

Er zijn dagen dat ik niet aan Maarten 't Hart denk. Maar er zijn ook dagen dat ik wel met hem bezig ben. Bijvoorbeeld als ik een boek van hem moet lezen voor De Leesclub. Zijn boek Stenen voor een ransuil staat op de leeslijst.

Het boek beschrijft het leven van Ammer Stol, een gereformeerde adolescent. Ammer houdt van muziek, maar zijn ouders keuren muziek af. In het geheim neemt de domineeszoon Ammer orgelles bij meneer Brikke, organist in de hervormde kerk. Gaandeweg ontdekt Ammer zijn eigen homoseksualiteit.

Ik vond het een mooi boek. Mooie stijl, prettig om te lezen. Wat ook het lezen makkelijk maakte, was dat in dit boek niet expliciet wordt afgegeven op het gereformeerde geloof. Dit geloof wordt meer als een vanzelfsprekendheid ervaren, iets wat meespeelt in het ontwikkelen van je eigen identiteit.

Het boek las ik een paar weken geleden, in een van de eerste warme voorjaarsdagen. Zulke omstandigheden helpen natuurlijk ook bij het lezen van een boek.

Maarten 't Hart, gepromoveerd op voortplanting bij muizen, maakte deel uit van de literaire beweging De Zeventigers.

Literatuurprijzen

Afgelopen week zijn twee literaire prijzen uitgereikt.

Bert Natter heeft maandag de Libris Literatuur Prijs gewonnen met zijn roman Aan het einde van de oorlog. In Aan het einde van de oorlog volgen we 31 personages in en rondom een concentratiekamp van 20 op 21 april 1945. De jury spreekt van een niet weg te leggen roman over onze geschiedenis.

Het is Natters derde bekroning voor zijn roman, die als de definitieve doorbraak bij het grote publiek gezien kan worden. Eerder al won Aan het einde van de oorlog de Mezza Boek van het Jaar-verkiezing en de Confituur Boekhandelsprijs.

Een dag later kreeg schrijver Michael Berg de Hebban Thrillerprijs voor zijn boek Terugkeer. Michael Berg, pseudoniem van Michel van Bergen Henegouwen, zegt dat het winnen van de prijs een "erkenning is van bijna 20 jaar schrijven".

Terugkeer is het eerste boek van de Mergellandmoorden-trilogie en volgt politieagent Alex Nievelsteijn. Hij keert na een traumatische ervaring bij de Amsterdamse politie terug naar zijn geboorteplaats in Zuid-Limburg. Daar geeft hij leiding aan een coldcaseteam en maakt hij jacht op een seriemoordenaar.