Bergen-Belsen

Gisteren was het de 'bevrijdingsdag' van Leeuwarden. Canadese soldaten kwamen via de Groningerstraatweg de stad in. Duitse bezetters hadden toen al het spreekwoordelijke hazepad genomen.

Een kleine 350 kilometer verderop waren de Britse geallieerden in Bergen-Belsen. Deze militairen bevrijdden dit concentratiekamp. Het kamp Bergen-Belsen werd na de bevrijding met de grond gelijkgemaakt en afgebrand, vanwege het zeer hoge risico van besmetting met tyfus en luizen.

Een van die overlevenden was Ischa Meijer en zijn ouders Jaap en Lize Meijer - Voet. Hoewel? Eigenlijk net niet, want de Meijers waren een paar dagen eerder met een transport uit het kamp vertrokken, met Theresienstadt als bestemming. Daar zijn ze nooit aangekomen.

Ook schrijver Abel Herzberg en psychiater Louis Tas zaten in dit verloren transport.

Maar niet Anne en Margot Frank. De zusjes overleden een paar weken voordat de Britten kwamen, in de veronderstelling dat de andere Achterhuis-onderduikers waren vergast. Wat zou er gebeurd zijn als ze wisten dat vader Otto nog leefde? Weliswaar in de ziekenbarak van Auschwitz, met de dood voor ogen, maar wel al in januari '45 bevrijd door de Russen?

Bevrijding, oorlog, de verhalen van vrijheid en kampen kunnen niet zonder elkaar. Ook niet na 80 jaar. Opdat we niet vergeten.

Bicornus

Tijdens mijn middagwandeling passeerde ik het bevrijdingsmonument Bicornus. Dit monument is te vinden aan de Lycklamastins. Op het moment van passeren stonden basisschoolleerlingen bij de Bicornus. Geen gek moment: het is vandaag de 80e bevrijdingsdag van Leeuwarden.

Die 15e april 1945 trokken de Canadezen via de Groningerstraatweg de stad binnen. De Duitsers waren die nacht ervoor al vertrokken, waardoor er nauwelijks tot niet werd gevochten.

De oprichting van het monument was een initiatief van het Comité Verzetsmonument Camminghaburen. Het is een eerbetoon aan vrouwelijke verzetsstrijders. De sculptuur van Tilly Buij werd in 1996 onthuld.

In het boek NOS 75 Jaar Bevrijding wordt het Leeuwarder ontzet niet vermeld. Gelukkig is op internet wel het een en ander te vinden, zoals op de site van 4 en 5 mei en de site Liberation Route Europe.

En er is het boek van Hessel de Walle, over vrouwen van het Friese verzet. Mooi om dat boek maar weer eens uit de kast te trekken en de komende tijd te lezen.

Keith Bakker

De Amerikaans-Nederlandse voormalige hulpverlener en mediapersoonlijkheid Keith Bakker is overleden aan de gevolgen van hartfalen. Bakker was bekend als ervaringsdeskundige in de verslavingszorg.

Schrijver Leon Verdonschot kwam in 2010 met het boek Keith Bakker: Pushing The Limits, waarin hij het levensverhaal van de man publiceerde. Dit boek staat inmiddels een tijdje in mijn boekenkast, nadat ik Verdonschot zag optreden.

Het optreden van Leon was samen met Nico Dijkshoorn, voor hun literaire theatershow Ook Voor Vrouwen. Ze lazen om en om verhalen voor uit hun eigen oeuvre, afgewisseld met optredens van Dijkshoorns band The Hank Five. Een van de verhalen die Verdonschot vertelde, ging over een dag met Keith Bakker. Ik meende dat dit verhaal in de biografie stond, maar ik kon het niet meer terugvinden.

Bakker is een Amerikaans-Nederlandse ex-verslaafde. Vanuit zijn ervaring heeft hij anderen geholpen in het afkicken. Verdonschot schreef een boek over Bakker en was een middag mee met hem op pad, in een afkickkliniek in Groningen. Daar zaten kinderen, die van hun verslaving wilden afkomen.

De Amerikaanse singer-songwriter en gitarist John Hiatt was er ook. ’s Avonds zou hij optreden in een concertzaal. Hij had een paar uur vrij en bezocht de kliniek. Nadat Hiatt wat had gespeeld en ervaringen waren gedeeld, vroeg een meisje of hij de man was van Have A Little Faith In Me. Want dat nummer kende dit meisje. Haar moeder zat ’s ochtends aan de keukentafel, met een fles alcoholische drank voor zich. Als ze weer gedronken had, zong ze Have A Little Faith In Me.

Nadat Verdonschot dit verhaal met het publiek had gedeeld, speelde The Hanks Five het nummer van Hiatt.

Bakker is 64 jaar geworden.

Jehannes Passy

In de Veertigdagentijd worden her en der de nodige Passies opgevoerd. De Matteüspassie, in alle nodige vertalingen en bewerkingen kent in Nederland een rijke traditie. Straks, zo rond het Paasweekend, zit de Grote Kerk van Naarden weer vol met kabinetsleden en volksvertegenwoordigers.

Gisteren zaten mevrouw Frits en ik in de Grote of Jacobijner Kerk in Leeuwarden. Daar werd de Fryske Jehannes Passy opgevoerd. Dit moderne klassieke stuk was gecomponeerd door Hoite Pruiksma, die ook de dirigent was van dienst.

Een passie vertelt het einde van Jezus' leven op aarde. Dat wil zeggen: de uren dat Hij door Pontius Pilatus werd veroordeeld, werd gekruisigd en werd begraven. Wat mij tijdens de uitvoering van deze Passy opviel, was de tegenstelling met het zien.

Zie de mens, zie de Koning, zie!

Dat klonk vooral tijdens deze passie. Dat is een spiegel voor de proloog uit het evangelie van Johannes. Daarin heeft de evangelist het over de Zoon des Mensen, die onder ons heeft gewoond, 'getabernakeld' (Johannes 1: 14).

We hebben het gezien. Aanschouwd. De duisternis ook, die heeft de Zoon, de Morgenster, ook gezien. Maar helaas - niet in haar macht gekregen.

Als dat het is wat wij in deze vastentijd oppikken, is dat al heel wat.

Tom Egbers

Journalist en presentator Tom Egbers vertrekt komende zomer bij de NOS. Hij gaat niet met pensioen, maar blijft werken. Wat dat werken precies inhoudt, zegt hij niet tegen het AD. Het kan dus van alles zijn.

Ik hoop dat Egbers weer gaat schrijven. Hij heeft drie boeken op zijn naam staan. Of nou ja, in mijn boekenkast staan drie boeken van zijn hand. De eerste is De Zwarte Meteoor, over de Zuid-Afrikaanse Heracles-voetballer Steve Mokone. Dit boek verscheen in 1995. Vijf jaar later werd het boek verfilmd; Ernst Jansz schreef er het lied Mooie Schoenen voor.

In 2002 kwam het vervolg op De Zwarte Meteoor: Twaalf Gestolen Jaren, over de gevangenisstraf die Mokone heeft uitgezeten. Indrukwekkend verslag over 'hoe De Zwarte Meteoor ten onder ging in New York'.

Het derde boek van Egbers in mijn kast is Rory Storm - Hoe de koning van Liverpool werd onttroond door The Beatles. Dit boek is uit 2012.

Egbers is een onderhoudende auteur. En schrijven is ook werken. Als hij dat nou blijft doen, is dat een mooie invulling van zijn werkzaam leven.

Titaantjes

Sinds vorig jaar lees ik mee met de ND Boekenclub. Zes boeken per jaar, om de twee maanden een nieuw boek. Heel actief ben ik niet, maar ik lees de boeken wel. Sommige boeken ken(de) ik al, wat een kwestie van herlezen is. Maar sommige boeken kende ik niet, zoals Nescio.

Zijn verhalenbundel De Uitvreter, Titaantjes en Dichtertje was in 2025 het eerste boek. Titaantjes begint met de zin 'Jongens waren we - maar aardige jongens'. Dit komt ook terug in het nummer Aardige Jongens, dat Henny Vrienten in 2008 opnam met Henk Hofstede en Frank Boeijen: Jongens waren we, aardige jongens, maar bij lange na geen kerels'.

Het zijn mooie dwarsverbanden tussen literatuur en muziek.

Dichter der Nederlanden

Na 25 jaar verdwijnt de titel Dichter des Vaderlands. De functie blijft overigens wel bestaan, maar dan onder de titel Dichter der Nederlanden. De titel zou niet meer passen, zo lees ik over de naamswijziging.

Dat zal wel. Ik denk aan Frenk der Nederlanden, en vraag me af wat hij vindt van deze verandering. Hij krijgt er beroepshalve opeens veel familie bij. Waar hij niet eens om gevraagd heeft.