Storm Éowyn

Afgelopen week raasde Storm Éowyn over Ierland. De storm had de nodige schade tot gevolg - nooit leuk.

De naam is dan wel weer bijzonder. De storm is namelijk vernoemd naar een personage uit The Lord Of The Rings (In de ban van de ring) van J.R.R. Tolkien. Éowyn komt voor in het tweede deel uit de trilogie, De Twee Torens.

Zo kan een storm ook een literair educatief feitje hebben.

Maar je wilt liever niet zo'n storm meemaken, natuurlijk.

De achttien dooden

Onlangs bezochten mevrouw Frits en ik het herinneringscentrum Kamp Westerbork. In dit kamp werden tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden opgevangen. Eerst als vluchtelingen, later als gevangenen van het doorgangskamp.

Het centrum bestaat uit twee delen: een museum en het kamp zelf. Om van het museum naar het kamp te gaan, moet je ruim 2 kilometer afleggen. Dat kan met een pendelbus, maar ook wandelend. Twee wandelroutes leiden je van museum naar kamp: een paarse route en een groene route.

Wij liepen heen over het paarse pad, terug namen we het groene pad. Op de terugweg passeerden we een zwerfkei. Hier is het gedicht Het lied der achttien dooden van Jan Campert te lezen. Een indrukwekkend stuk poëzie over de executie van achttien verzetsstrijders.

Jan Campert. Hij maakte met Jan Mulder dagelijks de column CaMu in de Volkskrant. Hij is de vader van schrijver Remco. Jan was vlak voor de oorlog drie jaar getrouwd geweest met Clara Eggink, de (ex-)vrouw van J.C. Bloem.

Enfin.

Indrukwekkend, dat gedicht van Jan R. T. Campert. Ook een goede plek om de eerste strofe van dat gedicht op die plek af te drukken. Op een zwerfkei - Drenthe heeft wel wat met grote stenen. En op de route tussen kamp en museum, tussen herinneren en verder leven. Zoiets.

Gesloten huis

De afgelopen weken heb ik het boek Gesloten Huis van Nicolaas Matsier gelezen. Herlezen, eigenlijk. Ik kwam een treinkaartje tegen (nog zo'n papieren geeltje) met de datum van 25 september 2010. Vijftien jaar geleden dus. Toen las ik het boek voor het eerst.

Ik kwam het boek op het spoor, nadat ik eerder De Bijbel Volgens Nicolaas Matsier had gelezen. Het boek beviel me wel, en ik wilde daarom ook wat anders van de auteur lezen. Gesloten Huis gaat over drie kinderen - twee zonen en een dochter - die het ouderlijk huis leegmaken na het overlijden van moeder.

De objecten brengen herinneringen naar boven bij de schrijver. Maar ook komt een psychische periode ruimschoots aan bod, een inzinking van de hoofdpersoon. Daar wordt in het tweede gedeelte van het boek uitvoerig bij stilgestaan.

Gesloten Huis is een autobiografische roman. Een roman, dus niet alles klopt helemaal met de werkelijkheid. Maar wel autobiografisch, dus veel elementen kloppen wel degelijk. Zoals de naam van de hoofdpersoon. Dat is niet Nicolaas Matsier, maar Tjit Reinsma. Want zó heet de in Krommenie geboren schrijver en neerlandicus; Nicolaas Matsier is de schrijversnaam van Reinsma.

Vijftien jaar zat er tussen het lezen en herlezen van Gesloten Huis. Ik herinnerde me niets meer van het boek, het was alsof ik het voor het eerst las. Een bijzonder boek. Een goede tip voor een literatuurkring.

Drenthe

Zou er uit Drenthe iets goeds kunnen komen?

Ik denk het wel. Daniël Lohues komt er vandaan. Elly en Rikkert wonen al sinds jaar en dag in een Drents gehucht. Anne de Vries heeft jaren gewoond en gewerkt in de provincie - zijn boek Bartje ("Ik bid niet veur bruine bonen") is een regionale klassieker.

Binnenkort gaan mevrouw Frits en ik voor een paar dagen naar een Drents dorp. Ik verheug me er op. Het is her en der wat lezen, ter voorbereiding. Wat luisteren. Wandeltochten opzoeken. En boeken in de tas stoppen. Lekker weg. Mooi vooruitzicht, met de grijze dagen die we al weken hebben.

Victoria Hotel

Het is leuk om te zien dat iets bestaat waar je over hebt gelezen. Vorige week waren mevrouw Frits en ik in Amsterdam. Tegenover het Centraal Station staat het Victoria Hotel. Het leuke van dit hotel is dat hier een kamer is te zien, dat geen onderdeel uitmaakt van dat hotel.

Het Victoria Hotel is gebouwd rondom deze kamer. Hoe dat is gegaan, wordt verteld in Publieke Werken van Thomas Rosenboom uit 1999. Hij beschrijft in dit boek onder meer het verhaal van vioolbouwer Walter Vedder, die woont op de plek waar dit hotel gebouwd moet worden.

Dat huis is nog steeds te zien in het hotel. Het is zelfs pontificaal te zien als je het station verlaat. Daar geniet ik van.

Jonas Daniël Meijerplein

De afgelopen dagen waren mevrouw Frits en ik in Amsterdam. We bezochten het Joods Cultureel Kwartier, de wijk in Mokum waar veel Joodse instellingen zijn.

Het was voor ons beiden de eerste keer dat we deze musea en herdenkingsplekken bezochten. Dat betekende veel informatie. Een groot deel van die info was ons wel bekend vanuit de vaderlandse geschiedenis.

Maar het blijft indrukwekkend om te zien hoe de Holocaust in Nederland is uitgevoerd.

We passeerden onder meer het Jonas Daniël Meijerplein. Ik moest bij dit plein gelijk denken aan Een Foto, een gedicht van Willem Wilmink. Hij beschrijft hierbij een foto die gemaakt is tijdens de razzia van zaterdag 22 en zondag 23 februari 1941. Herman van Veen zong het gedicht, dat zo typisch Willem Wilmink is:

Soms moet ik er ook aan denken

hoe het die andere zoon vergaat

die ontdekte, kijk mijn vader

is die lachende soldaat

Jonas Daniël Meijer (1780 - 1834) was de eerste Joodse advocaat in Nederland. Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met de Joodse geschiedenis van ons land. Bijzonder, hoe zoveel historie in één naam samengebald wordt.

De komende periode zal ik vaker iets plaatsen over hoe het Joods Cultureel Kwartier indruk heeft gemaakt op ons. En hoe die indruk in lied en literatuur terugkomen.

Een voetnoot in de geschiedenis

Jean-Marie Le Pen, oprichter en boegbeeld van de extreemrechtse politieke partij Front National, is overleden.

De Franse politicus zat nooit om een controversiële uitspraak verlegen. Zo kon volgens hem het immigratieprobleem worden opgelost "door het ebolavirus te gebruiken" en noemde hij de gaskamers van nazi-Duitsland "niet meer dan een voetnoot in de geschiedenis".

Die laatste uitspraak uit de jaren 80 herhaalde hij in 2015 in een interview, waarna hij werd vervolgd en beboet vanwege het bagatelliseren van een misdaad tegen de menselijkheid.

Ik weet niet welke geschiedenisboeken Le Pen gebruikte, maar een voetnoot zijn die gaskamers nooit geweest. Boekenkasten zijn volgeschreven over deze moordmachines. Zoals De Nazi moordfabrieken van Ton Roozeboom.

Het is een fotoboek met afbeeldingen uit heden en verleden van de vier vernietigingskampen in Polen uit de Tweede Wereldoorlog, aangevuld met getuigenverklaringen en andere teksten.

Le Pen is 96 jaar geworden.